بنا بر تحقيق و اصول و قواعد اسلامى ؛ خاتم ولايت مطلقهء محمديه ، على عليه السلام است . محيى الدين در فتوحات مكيه در اين باب ، مختلف ، بلكه متناقض سخن گفته است . مهدى موعود در آخر زمان را خاتم ولايت خاصهء محمديه مىداند ، و در موارد زياد به اين معنى تصريح كرده است . ما حضرت مهدى را خاتم ولايت مطلقه مىدانيم ، و نيز خاتم ولايت مقيده به همان معنائى كه گفته شد منافات ندارد ، كه خاتم ولايت مطلقه على عليه السّلام باشد ، و مهدى موعود نيز خاتم ولايت محمديه باشد . چون ائمهء اثنا عشر متحد بالذات و از حيث ظهور مختلفند . محيى الدين در كتاب فصوص الحكم گويد : « ليس هذا العلم ( يعنى علم بمراتب و مقامات وجود » و علم باعيان و استعدادات آن إلّا لخاتم الرسل و خاتم الاولياء » ، چون احاطهء بجميع مراتب و مقامات ، يد كليها و جزئيها جليلها و حقيرها ، و تميز بين مراتب و مقامات ، شأن كسى است كه متحقق باسم اعظم باشد . محيى الدين ، حضرت عيسى را خاتم ولايت مطلقه ، و در پاره‌اى از كلمات خود افضل از ائمهء اثنا عشر ، عليهم السلام ، مىداند . به اين معنى در مواردى زيادى از فتوحات و چند مورد از فصوص و دو سه مورد از كتاب عنقاء مغرب ، تصريح كرده است . و در مواردى على را بعد از حضرت رسول خاتم ولايت مطلقه و بعد از حضرت ختمى ، افضل از جميع خلايق و سر انبياء مىداند . در فتوحات « 1 » گفته است :

--> ( 1 ) . بنا بر آنچه كه شيخ اعظم در اين قسمت از فتوحات فرموده است ، على سرّ انبياء و امام اهل عالم است ، و در جميع انبياء متجلى است . و انبياء رقايق وجود و حقيقت كلى ولايت او مىباشند . در موارد زيادى خاتم ولايت مطلقه محمديه را عيسى دانسته است ، از جمله در اين موضع از فتوحات گفته است : « فكان من شرف النبى ان ختم الاولياء في امته نبى رسول مكرم هو عيسى عليه السلام » . در موضع ديگر از فتوحات گفته است : « الا ان ختم الاولياء رسول * و ليس له في العالمين عديل » . در اين موضع نيز تصريح كرده است كه خاتم ولايت مطلقهء محمدى ، عيسى « ع » است . در فتوحات و