سيد جلال الدين آشتيانى
68
شرح مقدمه قيصرى بر فصوص الحكم ( فارسى )
كتب تحقيقى باشد ، در اين عصر نادر الوجود است ، اگر يكى يا دو نفر وارد در مسائل اين كتب پيدا شود ، بواسطهء موانعى كه در محيط وجود دارد و بواسطهء فقدان شهامت و وارستگى و ازخودگذشتگى و بالجمله علم دوستى در صراط تدريس كتب مذكور نيستند ، چه بسا از آگاهى و دانائى به اين قبيل از مصنفات اظهار بىاطلاعى مىنمايند . براى آينده بسيار نزديكى بايد طالبان فلسفه و تصوف شرقى و اسلامى براى فرا گرفتن اوّليات اين علوم ، بخارج از اين كشور مسافرت كنند . ما مردم اين سرزمين خود را مهيّا كردهايم كه هميشه بمفاخر گذشتهء خود بباليم . شايد بهترين دليل بر انحطاط قوم و ملتى افتخار بر گذشتگان باشد ، بدون آنكه در صدد ايجاد امثال مردان دانشمند و بزرگ از دست رفته و بوجود آوردن محيط مناسب از براى پيدايش موجبات افتخارات ماضى باشند . « 1 » جوانان مستعدى كه با مشكلات فراوان و زحمات طاقت فرسا در ممالك مترقى تحصيل نمودهاند و موفق بكسب فضائل و تحصيلات عاليه شدهاند ، بعد از مراجعت به كشور خود اگر خيال ورود بمراكز آموزشى را داشته باشند ، مواجه با صدها موانع مىشوند . به همين جهات در محيط علمى ما اشخاصى صاحب نظر و محقق پرورش نمىيابند و روح ابتكار و تحقيق در اين محيط ضعيف است . اساتيدى در محيط علمى ما موجودند كه يك جزوه چهل يا پنجاه صفحهيى را يك قرن تدريس مىكنند و شايد اين جزوه را خود تهيه ننموده باشند . اگر اين قبيل از استادان ، نوشتهء خود را گم كنند ، قادر به برگذار نمودن يك جلسه تدريس
--> ( 1 ) . در حوزههاى تعليماتى قديم كه آموختن فلسفه و حكمت الهى و عرفان و تصوف بسيار مشكل بوده است ، از قديم الايام به اين قبيل از علوم به نظر بىاعتنائى و انكار نگاه مىنمودند و محصلين و مدرسان اين علم در تقيه بسر مىبردند ، خصوصا علم عرفان كه تحصيل آن بسيار مشكل بوده است و در اين عصر كه تعصبات خشك و بىاساس ، قدرى ضعيف شده است ، نيز قسمتى از مشكلات باقى مانده است . كثيرى از علماى ظاهر كه داراى نفوذ بودهاند ، كتب فلسفه و عرفان را از كتب ضلال مىدانستند . مهمترين علت عدم پيشرفت اين علوم همين معنى بوده و مىباشد . عدم آزادى استاد ماهر اين فنون و همچنين محصلان علوم عقلى ، سبب شد كه علوم الهى و فلسفه رو بزوال برود .