سيد جلال الدين آشتيانى
679
شرح مقدمه قيصرى بر فصوص الحكم ( فارسى )
و بهذه التنزلات في المظاهر الانسانية ، حصل التطابق بين النسختين . و ذكر الشيخ « ره » تفصيل هذا الكلام في كتابه المسمى بالتدبيرات الالهية في المملكة الانسانية ، فمن اراد تحقيق ذلك فليطلب هناك . حقيقت كليهء انسان ، كه مظهر تام اسم اعظم است ، باعتبار آنكه مربى جميع مظاهر است ، و هر موجودى از ظهور اسمى از اسماء جامع اسم اعظم ، ظهور پيدا نموده است . عالم وجود ، مظاهر تفصيلى و فرقانى عين ثابت اوست كه متحد با اسم اعظم مىباشد . از جملهء مظاهر خارجى اسم اعظم ، حقيقت انسان موجود در اين عالم است باعتبار وجود در عالم ماده و طبيعت . اما اينكه عالم انسانى ، مظهر اجمالى حقيقت انسانيه است ؛ آنست كه حقيقت انسان از ماده جسمانى و از تنزلات وجود تحقق پيدا نموده است ، و بين او و حقيقت كليهء او كه انسان كلى باشد ، وسائطى از وجود برزخى و عقلى تحقق دارد ، و وجود ، بعد از سير در عوالم عقول و برازخ ، متنزل بوجود مادى شده است ؛ و وجود مادى بعد از استكمالات جوهرى و استيفاء مراتب معدنى و نباتى و حيوانى ، بمقام انسانى مىرسد . و آنچه كه در عوالم سافل بوجود تفصيلى موجود است ، بنحو اجمال و وجود جمعى قرآنى واجد است . بملاحظهء وجود مادى و دنيوى ، جامع مراتب وجود معدنى و قواى نباتى ، از تغذيه و تنميه و ساير جهات آن مىباشد ، و باعتبار وجود حيوانى ، آنچه كه يك حيوان كامل تام الاعضاء ، حساس ، متحرك بالاراده داراست واجد است . علاوه بر وجود نفس ناطقهء الهيه كه عقل بالفعل و مدرك معانى كليه است . پس انسان ، جميع معانى متفرقهء موجود در جماد و نبات و حيوان را واجد است ؛ ولى به يك وجود جمعى . علاوه بر جهات مربوط به دايرهء وجود انسان ، كه آن را از حيوان متميز مىسازد ، و يك وجود ، منشأ انتزاع جميع معانى موجود در انواع مجرده و ماديه است : باعتبار مقام تعقل كليّات ، عقل تام بالفعل است در مقابل عالم عقول مجردهء تامه . از عقل انسان ، تعبير بعقل لا حق مىنمايند ؛ باعتبار تجرد برزخى ، موجودى است مثالى تام و تمام كه از مادهء جسمانى مجرد است . بنا بر اصالت وجود و اعتباريت ماهيت ، مىشود يك وجود واحد ، منشأ انتزاع