انسان كامل محمدى « ص » نموده‌اند . خلاصهء كلام آنكه حقيقت خاتميه بعد از بلوغ به بالاترين مراتب فناء ، و محو تام و مطلق ، و ازالهء احكام امكان و شرك معنوى : ( خفى و اخفى ) و ختم مدارج ولايت و سفر جمعى در جميع مراتب اسماء و صفات ، و استيعاب معرفت تفصيلى و ملكهء معارف بنحو تفصيل ، و كسب جامعيت نسبت بجميع مراتب و مقامات ، از تحقق امتزاج و اجتماع بين اسماء ذاتيه و مفاتيح غيب اولى ذاتى كامن در مقام احديت « ذاتيه » ، و اسماء كلى اصلى در مقام واحديت ، قلب نقى احدى احمدى ، مرآت تام اين دو مقام « حضرت احدى و واحدى » و مجلاى كامل اين دو حضرت « حضرت احديت و حضرت علم و عالم اسماء و صفات » متولد گرديد . اول مقام اين سير ، كه تحقق بمقام صورت تعين اول ، كه از باب اتحاد ظاهر و مظهر عين مقام احديت است ، انتهاى مراتب سير و كمالاتست . انتهاى مراتب سير و كمالات ، نهايت مقام قاب قوسين و ابتداى مقام او ادنى است « 1 » . صاحب اين مقام ، « حقيقت محمديه « ص - » از مراتب فتوح صاحب فتح مطلق كه جامع مراتب فتح است مىباشد ، كما اينكه از مراتب ، واجد مقام اكمليت و تمحض در تشكيك و از مقامات نائل بمقام او ادنى و از بطون ، صاحب مقام بطن سابع و از لطائف ، داراى لطيفهء سابعه است . حقيقت محمديه « ص » به اين اعتبار نهايت وجودى ندارد و حسنات او بشمار نمىآيد ، و مراتب و درجاتش انتها ندارد و نسبت بحقايق موجودات تعين ندارد ، و محكوم بحكمى نيست . « سيأتى زيادة تحقيق لذلك في بيان مراتب الولاية و النبوة و اقسامها وَ اللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَ هُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ » « 2 » .

--> ( 1 ) . هفت بطنى كه براى حقيقت انسان و همچنين حقيقت قرآن بيان شده است ، ناظر بمراتب كلى وجود است . در مقام سير و اطلاق « سبعة ابطن » از باب تكثير است ، چون هر مرتبه‌يى از مراتب بطون نيز داراى مراتبى است . ( 2 ) . رجوع شود بحواشى آقا ميرزا هاشم بر شرح مفتاح ، چاپ ط گ ، 1323 ه ق ص 8 ، 9 ، 10 . و حواشى آقا ميرزا مهدى آشتيانى بر منظومه . و حواشى خطى و غير مطبوع آقا محمد رضا قمشه‌اى بر فصوص الحكم . آقا محمد رضا ( م - 1306 ه ق ) حواشى محققانه‌يى بر مقدمهء فصوص دارد ، كه ما در برخى از