به عبارت واضح‌تر ، بين قوهء خيال و صورت خيالى علاقه موجود است ، و با يكديگر رابطه دارند ؛ اين علاقه يا علاقهء وضعى است ، مثل مجاورت و محاذات و

--> معلقه و عوالم برزخيه در قوس صعود و نزولند . محيى الدين در فتوحات مكيه گفته است : « بالوهم يخلق كل انسان في قوة خياله ما لا وجود له الّا فيها و هذا هو الامر العام لكل انسان ، و العارف يخلق بالهمة ما يكون وجوده من خارج محلّ الهمة . » رجوع شود بفتوحات مكيه جزء ثالث ، چاپ بولاق 1282 ه ق ص 290 . صورت موجود در ذهن احتياج به ماده ندارد ، بلكه مادهء آن نفس توجه ذهن است . ما در تجدد صور اخرويه اين مسئله را تحقيق كرده‌ايم . نفس نسبت به اين صور بفاعل اشبه است تا قابل . محيى الدين را مىتوان بنيان‌گذار عرفان بحثى دانست . اين مرد بزرگ تحقيقات رشيقه‌يى در مكاشفات دارد كه قبل از او اين تحقيقات سابقه نداشته است . شاگرد او صدر الدين قونوى شارح كلام و خليفهء استاد شد . صدر الدين قونيوى ، شرف اللّه قدره ، در سر و صورت دادن بمبانى عرفانى بىنظير است و بر محيى الدين در بيان حقايق و ترتيب مسائل به صورت تحرير كتب عقلى و فلسفى اهل تحصيل « شكر اللّه مساعيهم » رجحان دارد . در كلمات محيى الدين حرفهاى خارج از موازين علمى زياد است . ولى صدر الدين قونوى مبانى مهمهء استاد را با طرز شيوا و بيان خاص تقرير كرده است و خود او شخص متصرف و صاحب نظريه و مطالب تازه است . مفتاح الغيب از تصنيفات اوست . اين كتاب بهترين كتاب در عرفان علمى است و مشحون از تحقيقات و تدقيقات است . آخر كتاب مفتاح الغيب در خواص انسان كامل مطالبى در بر دارد كه بعد از ائمهء اطهار « ع » احدى در معارف حقه بدان متانت سخن نگفته است . ملا عبد الرزاق كاشانى نيز در عرفان بسيار خوش‌فهم و مستقيم و با جودت و استقامت قريحه بوده است . كتب زيادى در عرفان علمى و عملى تأليف كرده است . شاگرد او قيصرى مؤلف اين مقدمه در حدّت فهم و استقامت سليقه از افاضل عرفا و از افكار محققان مسائل نظرى و حكمت بحثى بااطلاع است ، لذا شرح او بر فصوص از آن جهت كه هم شرح مشكلات كتاب كرده است و مانند شرح جندى محققانه و مستقل نيست و به بسط مباحث كمتر پرداخته و سعى كرده است كه مطالب فصوص را براى محصّلان روشن تقرير نمايد شرح استاد شرحهاست . او محققانه و بعد از شرح جندى بهترين شرح و از بعضى جهات بر آن مزيّت دارد . محيى الدين در سنهء 560 ، در مورسيه اندلس متولد شد و در سنهء 636 در گذشت و در كوه قاسيون ( صالحيه ) دفن شد . قبر او مطاف اهل كشف و ذوق است ، روح اللّه رمسه و قدس اللّه روحه . قونوى در سال 600 متولد شده و در سال 671 يا 672 درگذشته است . ملا عبد الرزاق بين 730 و 735 ، چهره بنقاب خاك كشيده است ، ولى آثارى جاودانى از خود به ارث گذاشته است . يكى از آثار نفيس كاشانى شرحى است كه بر منازل السائرين خواجه عبد اللّه نوشته