فرق بين صحيح و سقيم از افكار و مباحث عقلى و فلسفى موازينى وضع نموده‌اند و آن را منطق نام نهاده‌اند . موازين عامه در حقايق كتاب ، و سنت است كه مبناى كشف تام محمدى مىباشد و يا حاكى از كشف تام حقيقت محمديه « ص » اند . موازين خاصه در كشف آن چيزى است كه به حال هر يك از اهل مكاشفه باعتبار اسم حاكم و صفت غالبه بر او تعلق مىگيرد . ما در قسمت موازين در اوائل اين شرح پاره‌اى از آن موازين را بيان نموديم . * * * شيخ اشراق در حكمت اشراق « 1 » در بيان سبب انذارات و اطلاع بر مغيبات گفته است : « الانسان اذا قلّت شواغل حواسّه الظاهرة ، فقد يتخلّص عن شغل التخيل ، فيطلع على امور مغيبة ، و يشهد بذلك المنامات الصادقة ، فان النور المجرد اذا لم يكن متحجبا و جرميا ، فلا يتصوران يكون بينه و بين الأنوار المدبرة حجاب سوى شواغل البرزخ » . اصول معجزات و كرامات سه قسم است كه يكى از آنها را شيخ مقتول در حكمت الاشراق بيان كرده است ، هر سه اين اقسام در نبى بما هو نبى و رسول مجتمع است : خاصيت اول : از خواص نفس ، ترفع نسبت به ماده و تسلّط بر اجسام است ، و اجسام يك نوع انقهار و خضوعى نسبت بقواى عاليه و روحانيه دارند ، لذا جواهر ادنى و مادّيات مطيع و مقهور جواهر اعلى و حقايق مجرده مىباشند ، و نفوس چون سمت قهاريت بابدان عنصرى دارند ، عناصر خاضع و مقهور آن‌ها مىباشند به همين جهت نفس متصرف در بدن است . نفس وقتى استكمال پيدا نمايد و شبيه بعقل فعّال شود ، از حيث قوت وجودى و سعهء تصرفات فعل عقل فعال را بجا مىآورد ، نظير حديدهء محمات « 2 » كه در اثر

--> ( 1 ) . شرح حكمت الاشراق چاپ سنگى طهران 1313 ه ق ص 523 . ( 2 ) . تشبيه به حديدهء محمات از باب تشبيه صرف و ضيق تعبير است . حديده و نار دو موجود عرضى و ترتب بين آنها در اتصاف به حرارت است . فناء عبد در حق شديدتر از انغمار حديدهء محمات در نار و اتصاف به حرارت است .