فناء و فناء از فناء و مقام بقاء بعد از فناء و عليين كه مقام ابرار و صلحا و شهداء و امناء اللّه باشد ؛ چون ناس در سير و سلوك تفاوت دارند و در ارتقاء بمقام ملكوت مختلفند . برخى تا مقام واحديت و برخى تا مرتبهء عقل اول و جمعى تا اتصال برب النوع سير مىنمايند . سجّين كتاب و ديوان اعمال فسقه و فجره و كفّار است . نفوس امّارهء بالسّوء اين طبقه ، بعالم ملكوت نمىرسد و مقرّ آنها ملكوت اسفل برزخى است كه نتيجهء سير آنها در فسق و معاصى و تهتك مىباشد . « 1 » * * * نسخهء جامع جميع كتب اصلى الهى ، كتاب جمع الجمع قرآنى انسانى است كه از آن به امام مبين و كتاب مبين تعبير نموده‌اند . اين كتاب بوحدته شامل جميع كتب است و بنحو وحدت و بساطت و سذاجت ذات و حقيقت است ؛ چون صورت نقطهء احديت بسيطه است ، همهء كتب را در بر دارد و بواسطهء تنزل اين كتاب از اسماء اطلاق بارض تقييد ، كتب موجودهء در عوالم در او تعين پيدا نموده‌اند . اين كتاب صورت نقطهء احديت بسيطهء وجودى الهى است كه اصل جميع نقطه‌ها و حروف وجودى و مبدا تعين و تمام نقط و حروف است . نقطه ، كنايه از ذات حق است و باء كنايه از ظهور آن حضرت است باسماء و صفات و بودن نقطهء تحت باء كنايت از انخفاض و نزول آن حقيقت است از سماء وحدت و اطلاق بعالم امكان و ارض تعينات و عالم كثرت و ماهيات و تقييد ، و بعد از تنزل ، ارتقاء و عروج باعلى درجات جنت صفات و ذات تا آنكه سمت خلافت و ولايت تامهء الهيه را حائز شود . باعتبار همين جامعيت انسان ، نسخه‌يى تامه است از كتاب عالم وجود آنچه كه در عوالم موجود است از عقل اول تا هيولاى اولى در انسان وجود دارد ، با شيئى زائد كه نيل بمقام قاب قوسين « واحديت » و او ادنى « احديت » باشد ، لذا

--> ( 1 ) . براى بحث تفصيلى اين مطلب « موافقا لكلام اهل العرفان و طبقا للبراهين العقلية و المعارف النقلية » ، رجوع شود بمباحث نفس اسفار ملا صدرا و الهيات خاصه در بيان حقيقت كلام و كتاب .