سيد جلال الدين آشتيانى
16
شرح مقدمه قيصرى بر فصوص الحكم ( فارسى )
مخصوصا به مسألهء مهم عالم مثال ، كه مباحث نبوت و معاد و صيرورت انسان در عالم برزخى ، مبتنى بر آن مىباشد ، توجه خاص معطوف داشتهاند و با نيروى هر چه تمامتر از نظريهء ملا صدرا درباره تجرد قوهء متخيله ، كه آلت ادراك و خلّاق علم در خود است ، دفاع كردهاند . در صفحات اين كتاب از هم اكنون متن قيصرى ، در جهات نوينى بسط يافته و اصلاح شده است . تاكنون فصوص ابن عربى منبع اصلى آشنائى اروپائيان با تصوف اسلامى بوده است . لكن اين منبع محدود است ، زيرا هرگز كتب ديگر او مثلا كتاب عظيم فتوحات ترجمه نشده است ، درحالىكه فهرست اسامى نسخ آثار ابن عربى كه اخيرا بدست عثمان يحيى ، تدوين شده است ، حاكى از بسط شگرف مجموعه آثاريست كه درك كامل آن محتاج به وقف يك عمر مىباشد . ناگفته نماند ، كه محققان اروپائى كه در جستجوى عقائد عاليهء اسلامى بودهاند ، تاكنون دربارهء حكمت شيعه كه نمايندهء واقعى جنبهء باطنى اسلام است ، تقريبا به كلى در جهل بودهاند . و بر عكس آنكه كموبيش با اين حكمت آشنا است ، با خواندن آثار با عظمت ابن عربى ، خود را در سرزمينى آشنا احساس مىكند . خيلى از صفحات اين آثار را ممكن بود يك عارف شيعى بنويسد . در واقع بعد از ابن عربى بسرعت آثار او وارد عالم تشيع شد ، و متفكران شيعه از آن بهره بردند . روزى بايد تاريخ شرحهاى شيعه را بر آثار ابن عربى نگاشت . در اين راه آثار حكيمى مانند سيد حيدر آملى ( قرن هشتم هجرى ) ( كه اكنون تحت طبع است ) ، حائز اهميت فراوان مىباشد ، لكن با وجود ستايش و تحسين فراوانى كه براى ابن عربى دارد ، باز درباره يك نقطهء قاطع از خوردهگيرى از او دريغ نكرده است « 1 » . به نوبهء خود كتاب آقاى آشتيانى اين مكتب تفكر شيعى را تجديد كرده و ادامه داده است .
--> ( 1 ) . برخى از عرفاى شيعه مثل سيد حيدر آملى و از متأخران آقا محمد رضا قمشهيى ، و شاگرد او آقا ميرزا هاشم رشتى و تلاميذ او آقا ميرزا مهدى آشتيانى آقا ميرزا محمد على شاهآبادى « قدهما » و آقا ميرزا احمد آشتيانى دام ظله ، اصرار دارند كه جميع مطالب ابن عربى را در مسالهء ولايت حمل بر قواعد و اصول شيعه نمايند ، به همين مناسبت در مواردى مناقشه بر كلمات شارحان محيى الدين از جمله قيصرى