و گرنه موارد ديگر براى ايشان ( ص ) ، مكشوف بود . اما در باب معارف ، اختلاف در زمينه اصل مبدا و معاد در ديانات است . ارى ، ممكن است در مورد برخى معارف ( مانند معرفت ملائكه ، كتب ( آسمانى ) ، كيفيت مبدا و معاد ، و . . . ) برحسب لزوم معرفت انها يا عدم لزوم ان ، و نيز بنا بر ضعف استعدادهاى اختلاف پديدآيد ، اما اختلاف موجود در اينجا ( علاوه بر مواردى كه گفته شد ) به دليل عدم بيان است ، نه مخالفت بيان ؛ زيرا باآنكه پيامبر حسب تماميت ذات خود اين موارد را كشف كرده است ، با اين حال طبايع امت‌ها و قصور ان از ادراك ، مانع از ان شده است كه فطرت كاشفه انها را دريابد ؛ اين امر هم البته به خاطر ترحم نسبت به امت بوده است . 10 . حال كه از اختلاف موجود در فطرت كاشفه اطلاع حاصل شد ، وقتى فطرتى تحقق يابد ، كشف ان اقوى و اتمّ است . پس ناگزير بايد تابع باشد تا اينكه بنا بر اقتضاى نهايت فطرت و نهايت طبيعت به نهايت كشف برسد و به اين صورت دايره كشف كامل مىشود و خاتمه داده مىشود ؛ زيرا به نهايت امور رسيده است . همچنان‌كه پس از اثبات نبوت محمد ( ص ) و عصمت وى ، به تو خبر خاتميت داده شده است . چنان‌كه خداوند فرموده است : ما كانَ مُحَمَّدٌ أَبا أَحَدٍ مِنْ رِجالِكُمْ وَ لكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَ خاتَمَ النَّبِيِّينَ « 2 » محمد ( ص ) پدر هيچ يك از مردان شما نبوده و نيست ولى رسول خدا و ختم‌كننده و آخرين پيامبران است . اشراقات عشقيه [ اشراق يكم : ] [ علم نامتناهى ] از جمله كمالاتى كه معشوق انسان است ، علم نامتناهى است كه از مراتب وجود به شمار مىآيد . حتى ضعيف‌ترين مراتب ان كه از كيفيات نفسانى

--> ( 2 ) . احزاب ( 33 ) : 40 .