خلاصه : قرآن مجيد با اسلام انفرادى مناسبت ندارد ؛ زيرا كه قرآن نمىفرمايد به تنهايى نماز كن بلكه علاوه بر آن ، توليد نمازگزار و اقامه صلوه را برعهده مسلمين گذارده . قرآن نمىفرمايد تنها تحرز از زنا نما ؛ بلكه علاوه [ بر آن ] ، حفظ عقد و منع از وقوع زنا را در عالم از وظايف ما

--> خلاصه بحث از مجموع آنچه درباره شفاعت گذشت ، نكات ذيل قابل توجه است : 1 . شفاعت به‌طور كلى از آن خداوند است كه به برخى از بندگانش نيز عنايت مىفرمايد . 2 . شفاعت مورد بحث ، تنها در آخرين مرحله از مواقف روز قيامت است . 3 . شفاعت درباره امور تشريعى آنجا است كه امر و نهى وجود داشته و تخلفى صورت گرفته باشد . 4 . شفاعت در مورد گناهانى است كه بندگان خدا مرتكب گرديده و موفق به توبه نشده‌اند ؛ البته با توجه به اينكه آنان از افراد با ايمان بوده و ايمانشان مورد رضايت خدا است . 5 . گناهان از سر غرور و استكبار نباشد كه موجب محروميت از شفاعت مىشود ( قرآن از چهار خصلت سخن گفته است كه پيش از اين گذشت . ) 6 . شفاعت آنجايى مؤثر است كه ميان محكوم ، شفيع و درخواست شونده رابطه وجود داشته باشد ؛ زيرا در صورت عدم وجود ارتباط ، تحقق نمىيابد كه غرور يكى از موانع ارتباط است . 7 . شفاعت از سوى انبياى خدا ، فرشتگان مقرب و بالاخره آنان كه از جانب خداوند تعالى مجازند ، تحقق مىيابد . در مجموع چنين به دست مىآيد كه شفاعت يكى از راه‌هاى نجات مؤمنان است ، همان گونه كه توبه و ايمان پيش از مرگ باعث آمرزش و طهارت است . ولى آنچه امت ما را دچار نابسامانىهاى بىشمار كرده ، غرور به شفاعت است كه منشأ بروز اعمال زشت و ضد اخلاقى شده و جامعه را از اعتدال خارج ساخته است . مورد ديگر ، غرور به حقانيت اسلام است كه مسلمانان را از انجام وظيفه اسلامى خود در امر به معروف و نهى از منكر باز داشته است . اين دو حالت در جامعه اسلامى سبب گرديد تا چهره اسلامى بودن آن هر روز رنگ‌پريده‌تر از گذشته شود و فساد در تمامى اركان جامعه نفوذ كند ؛ زيرا همان گونه كه صاحب شذرات مىفرمايد : [ سير كفر و فسق در ارواح ، اسرع از و با در ابدان است . ]