فى قلب من يشاء » باشد كه آن معارف مبدأ و معاد و معارف نفس است ، چه ، « من عرف نفسه فقد عرف ربّه » . و اشاره به آن « 1 » نحو از علم است حديث : « العلم فريضة على كلّ مسلم و مسلمة » ، و حديث : « اطلبوا « 2 » العلم من المهد الى اللحد » . و در حق باقى علوم مجازى است : « العلم حجاب الاكبر » . « اى كرده به علم مجازى خوى * نابرده ز علم حقيقى بوى » و در حقّ آنها يعنى « 3 » طالبان علوم جزئى تقليدى كه مقصود بالعرض‌اند لينل المعقول ، شيخ بهايى ( ره ) مىفرمايد : « ايها القوم الّذى فى المدرسة * كلّما حصّلتموه وسوسة » مگر اين « 4 » كه اين علوم جزيى مقصودند ، به‌واسطه‌ى آنكه سبب از جهت مطالب معقول شوند ؛ يعنى ما به ينظر باشند نه ما فيه ينظر ، از باب « 5 » : « من فقد حسّا فقد علما » . و در تعريف منطق مىگويند : « آلة قانونيّة » چرا كه آلت لحاظ براى علم ديگر است . حكيم فلسفى چون هست حيران اوّلا « 6 » بدان كه صنف علماء منحصرند در الهيّون و ملّيون « 7 » . و باز ملّيّين در متشرّعين ، و متكلّمين و متكلّمين در معتزله ، و اشاعره ، و حكماء الهيّين در طبيعى و فلسفى و در مشّائى و اشراقى . منظور آنكه فلسفى چون نظرش مقصود بر ظاهر است ، غير امكان كه سلب ضرورت از طرفين

--> ( 1 ) . شا : اين ( 2 ) . شا : اطلب ( 3 ) . شا : كه ( 4 ) . شا : آن ( 5 ) . شا : چه ( 6 ) . شا : ( اولا ) را ندارد . ( 7 ) . پا : الهيين و ملّيّين