على و فرزند ارجمندش حضرت امام حسن مجتبى و از بزرگان و دانشمندان و خردمندان و پارسايان روزگار خود بوده » « 1 » قاضى نور اللّه شوشترى هم مىنويسد : « كميل مكمل موحدين و صاحب سر امير المؤمنين است » « 2 » نويسنده ديگرى از مورخين نقل مىكند : « او از اعاظم ياران باوفاى امام و صاحب سر آن حضرت و از راويان احاديث اسرارآميز بوده است . . . شايد بتوان گفت كه در دوران زندگى امام ( ع ) در ميان اصحاب و ياران آن بزرگوار كسى در اين مورد شايسته‌تر و شيداتر و دلباخته‌تر براى پذيرش و درك كلمات گهربار حضرتش نبوده است و اين معنا مىرساند كه كميل صاحب روحى بزرگ و عرفانى قوى بوده كه امام ( ع ) او را براى اين تعليمات عاليه انتخاب كرده و شايستگى درك حقايق و معارف الهى را در او ديده است « 3 » . دعاى مشهور كميل از سنخ سخنان نهج البلاغه است كه مادون كلام خالق و ما فوق كلام مخلوق است با اين تفاوت كه در خطب و مواعظ مخاطب آن حضرت مردم و مخلوقند و در دعاى كميل ذات اقدس پروردگار است . دعاى كميل چون آسمان رفيعى است كه حقايق روشن آن مانند خورشيد و ماه و ستارگان نورافشانى كرده و سالكين را بسر منزل مقصود هدايت كند . دعاى كميل درياى عميقى است كه لطائف ادبى و علمى آن مانند در و گهر بچنگ غواصان آن افتاده از غير خدا بىنيازند . دعاى كميل شعله‌هاى عشقى است كه از قلب تابناك على ( ع ) به روان كميل و كميل صفتان پرتو افكنده . خلاصه هر كجا نام حضرت مولانا و مقتدانا كميل بن زياد نخعى برده شده است او را صاحب سر امير المؤمنين معرفى نموده‌اند كه عاقبت بدست جلاد معروف تاريخ حجاج بن يوسف ثقفى لعنة اللّه عليه به جرم دفاع از حريم مقدس ولايت و

--> ( 1 ) ترجمه روضات الجنات فى احوال العلماء و السادات ج 6 ص 401 ( 2 ) مجالس المؤمنين ج 2 ص 10 ( 3 ) على و كميل ص 5