باب الهمّة قال اللّه تعالى : ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغى « 1 » . وجه استشهاد به اين آيه بر همّت ، آن است كه پيغمبر عليه السّلام در توجّهش به سوى حقّ ، جمع نمود همّتش را بالكلّيه به جانب او ، پس التفات نكرد به سوى ما سواى او به « زيغ بصر » بلكه منجذب و كشيده شد به سوى حقّ و راست ايستاد در انجذاب خود - مثل تير مرسل - و طاغى نشد به ظهور انانيت و تعدّى از طور خود به دعوى ربوبيت و ميل به سوى بقيّه . به درستى كه او نيز التفات نمودن است به ما سوى و اعوجاج و قصور است در همّت . الهمّة ما يملك الانبعاث للمقصود صرفا ، لا يتمالك صاحبها ، و لا يلتفت عنها . يعنى آنكه همّت قوّتى است كه مالك باشد برانگيخته شدن عبد را از براى طلب مقصود طلب صرفى كه آميخته نشود به او چيزى از رجاى ثواب و خوف عقاب ، بلكه « خالصا لوجهه » . « لا يتمالك » يعنى « 2 » قادر نيست صاحب آن همّت بر لبث و مهلت ، و استطاعت ندارد آنكه صبر كند از او ؛ از براى مقهور شدن او تحت سلطان همّت و شدّت الزام همّت او را در طلب مقصود ، و ممكن نيست او را آنكه التفات كند از مقتضاى همّت و بيرون رود از احكام او ، و نزديك است آنكه بگردد آن همّت حبّ ، و منخرط شود صاحبش بسرعت در سلك محبّين .

--> ( 1 ) . نجم / 17 . ( 2 ) . اصل : - « لا يتمالك » يعنى .