و هى على ثلاث درجات : الدرجة الاولى : همّة تصون القلب من خسّة الرغبة في الفاني ، و تحمله على الرغبة في الباقي ، و تصفّيه من كدر التواني . ( يعنى : همّتى است كه نگه مىدارد قلب را از خسّت رغبت در فانى . ) « نگهداشتن قلب از خسّت رغبت در فانى » زهد است در دنيا و ما فيها ، بلكه در دارين و نعيم او ، بلكه در ما سواى حقّ از ممكنات . چرا كه هر ممكنى فانى است ، از براى قول خداى تعالى كه : كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ « 1 » و شكّى نيست آنكه فانى به نسبت به باقى ابدى « 2 » و ظلمت به نسبت به نور خسيس است ، و رغبت در خسيس خسيس است . پس به درستى كه طالب خسيس‌تر است از مطلوب . « و همّتى است كه حمل مىكند او را بر رغبت در باقى ؛ » يعنى و حمل مىكند اين همّت صاحبش را بر رغبت در باقى ؛ « 3 » و او حق‌ّتعالى است . زيرا كه كلّ ماعداى او ممكن است ، و ممكن فانى است در ذات خود . به درستى كه باقى مىماند چيزى كه باقى مىماند از او به بقاى حقّ ؛ و چه نيكوست قول لبيد شاعر در اين معنى كه ( شعر ) : ألا كلّ شيء ما خلا اللّه باطل * و كلّ نعيم لا محالة زائل « 4 » « و همّتى است كه صاف مىكند او را از كدورتهاى توانى . » توانى تقصير و تفريط است در طلب ؛ و اين نمىباشد مگر از براى تعلّق به كدورتها و تعوّق به علل يا به آراميدن به سوى طبيعت و مقتضيات او به كسل ؛ و كلّ اين‌ها كدورتها است كه مكدّر مىكند دل را و منع مىكند او را از جدّ در طلب .

--> ( 1 ) . قصص / 88 . ( 2 ) . اصل : - ابدى . ( 3 ) . اصل : - يعنى و حمل مىكند اين همّت صاحبش را بر رغبت در باقى . ( 4 ) . از پيامبر گرامى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل شده است كه « اين درست‌ترين بيتى است كه عرب سروده است . » ر . ك : صحيح بخارى ، ج 5 ، ص 53 و صحيح مسلم ، ج 4 ، ص 1768 .