همچنان‌كه آمده است در حديث كه : « لو وزن خوف المؤمن و رجاؤه لاعتدلا » « 1 » . پس اگر رجحان يابد خوف ، مؤدّى مىشود به يأس از رحمت خداى تعالى - نعوذ باللّه از اين - پس از اين جهت است كه واجب است منع خوف . [ از ] آنكه متعدّى شود به سوى يأس . زيرا كه يأس از رحمت حق‌ّتعالى ، بدترين آداب است با حق‌ّتعالى ، فرموده است حق‌ّتعالى كه : رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ « 2 » و فرموده است كه : لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ « 3 » و فرموده است كه : « سبقت رحمتي غضبي » « 4 » . پس صاحب يأس بتحقيق كه تعدّى كرده است از حدود خداى تعالى و بتحقيق كه ظلم كرده است نفس خود را . و اگر رجحان يابد رجا مؤدّى مىشود به سوى امن قبل از وقت ، و او ايمن بودن است از مكر حق‌ّتعالى ، فرموده است حق‌ّتعالى كه : أَ فَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ « 5 » و حال آنكه او در حال سلوك و بدايت است . و امّا در حال ولايت و نهايت : أُولئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدُونَ « 6 » . پس از اين جهت است كه واجب است حبس رجا [ از ] آنكه بيرون رود به سوى ايمنى . زيرا كه او نيز سوء ادب و تعدّى از حدّ است و ليكن نه مثل يأس . زيرا كه خداى تعالى فرموده است كه : « أنا عند حسن ظنّ عبدي بي » « 7 » ليكن در درجهء اولى مذموم است و وقوف است به انقص . پس از اين جهت است كه نيز ظلم است از براى صاحبش بر نفس خودش .

--> ( 1 ) . نزديك به همين مضمون در : الكافى ، ج 2 ، ص 67 ( كتاب الإيمان و الكفر ، باب الخوف و الرجاء ) . ( 2 ) . اعراف / 156 . ( 3 ) . زمر / 53 . ( 4 ) . بحار الأنوار ، ج 12 ، ص 366 ؛ ج 14 ، ص 393 و ج 18 ، ص 306 و 386 ؛ مسند احمد بن حنبل ، ج 2 ص 242 ، 258 ، 397 و صحيح مسلم ج 4 ، ص 2108 . ( 5 ) . اعراف / 99 . ( 6 ) . انعام / 82 . ( 7 ) . بحار الأنوار ، ج 70 ، ص 390 و با اندكى تفاوت در : همان ، ص 366 ؛ الجامع الصغير ، ج 1 ، ص 76 و الكافي ، ج 2 ، ص 72 .