باب الإرادة قال اللّه تعالى : قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ « 1 » . « شاكله » طبع و سرشت و فطرتى است كه آفريده شده‌اند ناس بر آن فطرت ؛ و مراد به آيهء كريمه آن است كه هر واحدى از ناس عمل مىكند بر حسب خلقش كه غريزى و جبلّى است كه سرشته شده است بر او . پس مريد عمل مىكند بر چيزى كه غريزى است در او و مجبول و سرشته شده است بر او . پس او صافىترين ناس است از روى فطرت . [ معناها ] الإرادة من قوانين هذا العلم و جوامع أبنيته ؛ و هي الإجابة لدواعي الحقيقة طوعا . « قوانين » اصول است . و « جوامع ابنيه » قواعدى است كه مبتنى است بر او امر . و « دواعى حقيقت » چيزى است كه سانح مىشود در سرّ عبد از خواطر حقّانيهء باعثه بر طلب كه جاذب است به سوى حقّ ، از آنچه مذكور شد در باب قصد . و « اجابت دواعى حقيقت » انقياد است از براى او از روى فرمان و رغبت به حكم فطرت . فرموده است خداى تعالى كه : أَجِيبُوا داعِيَ اللَّهِ « 2 » ، و نمىباشد مگر به جاذب نور كشف و قبول صفاى فطرت ؛ پس منجذب مىشود به جذب كشف به سوى فناى در حقيقت ، و اضمحلال رسوم عبد در حقّ . پس به درستى كه نور تجلّى ، مغناطيس ظلمهاى رسوم عبد است .

--> ( 1 ) . اسراء / 84 . ( 2 ) . احقاف / 31 .