ايشان هرچند كه ايذا كنند او را . و بعضى از ايشان گردانيده‌اند مدار خلق را به سه چيز ، و ضمّ كرده‌اند به بذل معروف و كفّ اذى « احتمال اذى » را ، و شكّى نيست آنكه او محتاج است به صبرى قوّى ، بلكه بذل نيز محتاج است به صبر . به درستى كه ايصال « 1 » منافع و خيرات به خلق ميسّر نمىشود مگر وقتى كه بازدارد صاحبش نفس خود را از مشتهيات و لذّات تا ايثار كند به او غير خودش را بر نفس خود ، و در اين مشقّتى است قوىّ كه احتمال نمىكند او را مگر هر صبّارى از شهوات نفس . و هو على ثلاث درجات : الدرجة الاولى : أن تعرف مقام الخلق : أنّهم بأقدارهم مربوطون ، و في طاقتهم محبوسون ، و على الحكم موقوفون . فتستفيد بهذه المعرفة ثلاثة أشياء : أمن الخلق منك - حتّى الكلب - و محبّة الخلق إيّاك ، و نجاة الخلق بك . يعنى : كسى كه سلوك مىكند طريق حسن معاشرت را با ناس ، محتاج مىشود به معرفت مقادير ؛ پس بداند آنكه از براى هر احدى قدرى است مقدور از سعادات عاجله و آجله - و بتحقيق كه آمده است در حديث كه : فارغ شده است خداى تعالى از چهار چيز : « خلق » و « خلق » و « رزق » و « اجل » - « 2 » و زياد نمىشود اين به سعى او و ناقص نمىشود به ترك او سعى و طلب را . پس ايشان مربوط و وابستگان‌اند به اقسام خودشان از حظوظ عاجله و آجله ؛ پس طلب نكند از ايشان چيزى را كه مقدّر نشده است از براى ايشان . « و ( بداند كه ) ايشان در طاقت خودشان محبوس‌اند . » يعنى بشناسد آنكه از

--> ( 1 ) . اصل : + و . ( 2 ) . با اندكى تفاوت در : الجامع الصغير ، ج 2 ، ص 75 و كنز العمّال ، ج 1 ، ص 108 .