و مصرع اول ) اشارت [ است ] به آيهء : « وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا . » « 1 » و مصرع ثانى ) مفيد معنى : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً . » « 2 » قوله : در يكى گفته رياضت سود نيست * اندرين ره مخلصى جز جود نيست اشارت [ است ] به حديث : « السّخى حبيب اللّه و لو كان فاسقا « 3 » . » قوله : در يكى گفته كه جوع و جود تو * شرك باشد از تو با معبود تو جز توكّل جز كه تسليم تمام * در غم و راحت همه مكرست و دام معنى توكّل [ است ] و اشارت به حديث : « من خدم خدم « 4 » . » قوله : در يكى گفته كه امر و نهيهاست * بهر كردن نيست شرح عجز ماست ضدّ تمام حكمها [ است ] كه بالا كرده و اشارت [ است ] به آيهء : « خُلِقَ الْإِنْسانُ ضَعِيفاً . » « 5 » قوله : قدرت خود بين كه اين قدرت از اوست * قدرت او « 6 » نعمت او دان كه هوست در يكى گفته كزين دو برگذر * بت بوَد هرچه بگنجد در نظر منع هر دو حكم [ است ] كه در دو بيت ما قبل بوده و اشارت [ است ] به حديث : « ما شغلك عن الحق فهو صنمك « 7 » . » قوله : در يكى گفته كه عجز و قدرتت * بگذرد وز هرچه اندر فكرتت « 8 » اين بيت ، دو اشكال قوى دارد : يكى آنكه ) در اين داستان هر حكم مستقبل كه مخالف مفهوم ما قبل باشد ، آن را به اين طريق بيان مىفرمايند كه ، در يكى گفته ؛ چنانچه

--> ( 1 ) العنكبوت ( 29 ) آيهء 69 : « كسانى را كه در راه ما مجاهدت كنند ، به راههاى خويش هدايتشان مىكنيم . » ( 2 ) التّحريم ( 66 ) آيهء 8 : « اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ، به درگاه خدا توبه كنيد ؛ توبه‌اى از روى اخلاص . » ( 3 ) « بخشنده دوست خداوند است ، اگرچه فاسق باشد . » ( 4 ) « هركس خدمت گزارد ، [ به او ] خدمت شد . » ( 5 ) النّساء ( 4 ) آيهء 28 : « آدمى ناتوان آفريده شده است . » ( 6 ) در نسخهء ق : تو . ( 7 ) « آنچه تو را از حق [ تعالى ] سرگرم [ به چيز ديگرى ] كند ، آن بت توست . » ( 8 ) اين بيت ، در نسخهء ق و از دريا به دريا يافته نشد .