الفيض الكاشاني
84
سراج السالكين منتخب مثنوى معنوى ( فارسى )
در اين ورطه كشتى فروشُد هزار * كه پيدا نشد تختهاى بر كنار ! وفّقكم اللّه للهدى و أرشدكم إلى الخير و الصّواب » . مرحوم دانشپژوه كه نخستين بار اين نامه را چاپ كرده ( رسالهء داورى فيض كاشانى ميان پارسا و دانشمند ، ص 15 و 16 ) 118 ، نوشته : « آن دانشمند مازندرانى كه به فيض نامه نوشته است ، شناخته نشد و همين اندازه از اين نامهء ياد شده بر مىآيد كه او كشف الغموض نوشته و براى فيض فرستاده بود و او هم در پاسخ خود از آن نكوهش نموده است . اين را مىدانيم كه محمّد يوسف بن آقابيك دهخوارقانى كتابى به نام كشف الغموض و بيان الرموز به فارسى در عقايد و اخلاق و سنن و آداب با استدلال با آيات و اخبار نوشته . . . » ( همان ، ص 16 و 17 ) . VI - سراج السّالكين پنج اثر از آثار فيض ، گزيدههاى اوست از چند كتاب مشهور « اهل علم و عرفان » كه گويا رهاورد مطالعهء مستمر يا علاقهء ويژهء او باشد : منتخب رسائل إخوان الصّفا ، منتخب الفتوحات المكّيّة ، منتخب مكاتيب قطب الدّين بن محيى ، منتخب مثنوى مولانا ، منتخب غزليّات مولانا . گويا از اين چند منتخب ، تنها منتخب مثنوى مولانا ، موسوم به سراج السّالكين ، به حيطهء شناخت تراثپژوهان درآمده است . 119 فراهم آورى سراج السّالكين بىگفتگو معلول جنبهء عرفانگرا و صوفىمنش شخصيّت فيض و متأثّر از همسوئيهاى معنوى و روحانىاى است كه بين روح بلند پرواز و فيضگستر مولانا و جان داناى اين فقيه هوشمند و نكتهدان عصر صفوى وجود داشته است . طرفه آنكه - به تصريح مثنوىشناس بزرگ و سترگى چون استاد بديع الزّمان فروزانفر - « از ميان مؤلّفات پيشينيان ، بيش از همه آثار محمّد غزّالى مطمح نظر مولانا بوده است ؛ طرز و شيوهء بحث و افكار و اطّلاعات حجّة الإسلام در احياء العلوم اثرى عميق در فكر مولانا به جاى گذاشته است » ؛ 120 و چنان كه مىدانيم فيض هم سخت دل در گرو محاسن