يعنى تا يكم محرّم سال 657 ه . ق . - صلاح الدّين زركوب بود ، و فرجام اين روزگار ، مرگ صلاح الدّين . اين صلاح الدّين از شاگردان و مريدان برهان الدّين محقّق به شمار مىرفت . پس از صلاح الدّين ، حسام الدّين حسن بن محمّد بن حسن چلبى ارموى - كه در حيات صلاح الدّين از ارادتمندان مولانا بود - مركز و محور اين توجّه و شيفتگى گرديد . اين همصحبتى پانزده سال به درازا كشيد و مثنوى به درخواست همين حسام الدّين سروده شد . مولانا در روز يكشنبه پنجم جمادى الآخر سال 672 ه . ق . ، هنگام غروب آفتاب ، بر اثر بيمارىاى ناگهانى كه طبيبان از چاره كردنش درماندند ، در گذشت . گفته‌اند كه خرد و كلان مردم قونيّه به تشييع پيكر وى حاضر آمدند و مسيحيان و يهوديان هم در سوك او زارى و شيون داشتند . مولانا چهار فرزند داشته ، سه پسر و يك دختر . در ميان اينان از همه برجسته‌تر و نزديك‌تر و نام‌بردارتر به طريقهء پدر ، بهاء الدّين محمّد معروف به سلطان ولد ( در گذشته به سال 712 ه . ق . ) است . سلطان ولد فرزند دلخواه مولانا و صديق‌ترين شارح و سرگذشت‌نامه نويس اوست كه در سنين اخير عمر خود به خليفگى مولانا نائل آمد و سلسلهء مولويّه را او نظم و نسق بخشيد . 4 گورجاى مولانا در قونيّه ، از ديرباز زيارتگاه شيفتگان اوست ؛ گنبدى شكوهمند بر آن ساخته‌اند كه « قبّهء خضراء » ( گنبد سبز ) گفته مىشود و در كنار آن مجموعه‌اى از بناهاى صوفيانه . 5 مثنوى نخستين يا تنها اثر مولانا نيست ، ولى كرامندترين و سودبخش‌ترين آثار اوست . مثنوى اوج سنّت صوفيانهء شعر فارسى 6 است و دنبالهء منطقى سيرى كه با سنائى و عطّار زورمند و توفنده شده بود . اين سنّت - چنان كه ديده مىشود - زاده و باليدهء دامان تصوّف خراسانى است و شايد بزرگترين دستاورد آن . در مثنوى ، چنان كه از روايات متعدّد بر مىآيد ، نظر مولانا جلال الدّين آن بوده است كه