الفيض الكاشاني

14

عرفان مثنوى ( فارسى )

و گزيده‌نويسى از كتابهاى پرارزش ديگران حتى از دانشمندان غير شيعه اختصاص دارد . ديگر آنكه اين انتخابها به گزينش و تعليق و تحشيه و نقد و كم و يا تكميل‌سازى ، ضمن آنكه اهميت و ارزش كتاب مزبور را بوضوح مىرساند كه شخصيتى همچون فيض كاشانى ، بحرى مواج از فقه ، و حكمت و تفسير و فهم حديث و شعر و امثال آن ، به شرح و توضيح و يا تلخيص كتابى با ديدگاهى جديد در انديشه خود مطرح ساخته است . و صدالبته نه به عنوان انتشار كتابى به نام خود با بهره‌گيرى از انديشه و تحقيق ديگران كه با شيوه و متد خاص و مفيد گلچين‌سازى چنان كه در اين كتاب انجام داده اقدام مىكند همچنين تلفيق و به سازى احياء العلوم غزالى غير شيعى در محجة البيضاء و يا در تحشيه تفسير كشاف و غير آن به چشم مىخورد . فيض كاشانى همين غور و بررسى و تعمق را در مجموعهء پرمحتوا و بحر عميق مثنوى مولوى انجام داده و آن را با شيوه‌اى بسيار بديع و ابتكارى گلچين كرده كه خواننده را به شگفت و تقدير وامىدارد . اما سؤالى كه براى اين نويسنده نيز در اولين برخورد با اين منتخب پيش آمد آنكه ، فيض كاشانى چنان كه اشتهار دارد ، فقيهى محدث و حكيمى متأله و فيلسوفى مفسر و شاعرى چيره‌دست با ذوقى سرشار ، چگونه اقدام به تلخيص و تهذيب و تفريق و جمع‌بندى جديدى از مثنوى نموده است ؟ زيرا اقدامى چنين عالمانه و پژوهشگرانه بر كتابى از شعر عارف نامى ايرانى توسط فقيهى محدث و مفسرى حكيم بعيد به نظر مىآيد ! چگونه اين عالم بزرگوار فرصت و وقتى را به اين كار اختصاص داده است ؟ اما با تتبع در مورد مثنوى و عظمت اشعار پرعمق و محتواى تفسيرى ، و مضامين حديث در قالب شعر و پندها و موعظه‌ها و اسرار اخلاقى و اجتماعى و مراتب عرفان و معرفتى كه در آن و از زبان و قلم ديگران آمده است مىتوان به اين حقيقت و ارزش كار فيض كاشانى پى برد . همچنين به اين نكته مهم كه نامبرده با انتخاب مثنوى عملا درسى اخلاقى و علمى به همكاران خود در حوزه فقاهت و علوم دينى در طول تاريخ مىدهد ، كه بفرمودهء قرآن مجيد « فَبَشِّرْ عِبادِ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ » « 1 » به هر علم و دانشى كه بر

--> ( 1 ) . سوره الزمر ، آيه 18 .