الفيض الكاشاني

13

عرفان مثنوى ( فارسى )

سخن اوّل از شيوه‌هاى دانش‌گسترى و پرارزش فيض كاشانى كه خود از فرهيختگان بنام و پرفيض دانش ايران اسلامى است ، گشت‌وگذار و انتخاب و تلخيص و سامان‌دهى و احيانا تهذيب و به سازى كتابهاى دانشمندان ، محدثان و مفسران قرآن و شعرا و عرفا مشهور مىباشد . اين شيوهء برخورد ، و نقد و بررسى و گاهى تضمين اشعار ديگران ، شايد به ظاهر از دانشمندان سترگ و بنام ، كارى كوچك بنمايد ، اما گوياى دو نكتهء اساسى و مهم در زمينه گسترهء علم و فرهنگ و ارزش دانشهاى متفاوت است . نخست آنكه تواضع علمى و فروتنى دانشمندى را مىرساند كه از مطالعه و اندوخته‌هاى علمى و تحقيقات ديگران خود را بىنياز نمىداند و با گذرى بر ديگر پژوهشها ، آسمان علم و فهم و درك و بينش خود را بالا مىبرد و به اين ارزش گويا ، كه علم از هركس و هرچه براى ديگران نردبانى است رايگان ، بهره مىبرد . اين برخورد عالمانه با علوم و كتابهاى ديگر دانشمندان سبب عدم جمود فكرى و گسترش انديشه و عبور از مرحله تنگ و تاريك خودبزرگ‌بينى و يا تنها خودنگرى و انحصار بينش و علم به خود مىباشد . اين رفتار بزرگ‌منشانه و علم‌دوستى و ارزش‌گذارى بر تحقيق و پژوهش دانشمندان در كمتر كسى همچون فيض كاشانى ديده مىشود ، و بخش عمده‌اى از رساله‌ها و كتابهاى اين محقق و حكيم متأله و عارف بزرگ‌انديشمند ، به بررسى و تلخيص و گلچين