پس باقى مراتب كه تعيّنات آن تعين مطلقند ، حروف و كلمات و كلام الهى باشند ؛ چنانچه در قرآن مجيد فرموده كه : « قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي » « 1 » . و نيز حضرت عيسى - عليه السلام - را كلمه خوانده كه : « وَ كَلِمَتُهُ أَلْقاها إِلى مَرْيَمَ » « 2 » . و حضرت امير المؤمنين على - عليه السلام - فرموده كه « انا كلام اللّه الناطق » « 3 » . پس موجودات كلمات اللّه‌اند ، به معنى اعم . يعنى ، هرچه به آن تكلم كنند از حروف و كلام و كلمه . « 4 » اكنون نسخهء اين « 5 » آيهء آفاقى كه افاضهء وجود است - چنانچه اكابر اولياء بيان فرموده‌اند - در انفس ظهور تكلم است از انسان . و بيان اين چنان است كه همچنان كه اوّل ظهورى كه از ذات مقدس حق تعالى مىشود حبّ ذاتى است مر تجلى اسمائى را كه : « فاحببت ان اعرف » « 6 » . و اين حبّ را ارادهء اوّل نيز مىگويند ؛ همچنين اوّل چيزى كه از روح انسانى نزد تكلم - كه نسخهء ايجاد است - ظاهر مىشود ، اراده است و چون وجود عام اثرى است « 7 » فايض از ذات مقدس كه متعين مىشود « 8 » به صور حقايق ممكنه ، نسخهء آن در انسان دم اوست كه اثر روح است كه فايض مىشود از روح و متعين مىشود به صور الفاظ . و چون هر حقيقتى از حقائق ممكنه كه فيض وجود بر او تابد « 9 » ، اوّل در مرتبهء تجرد ، كه عالم عقول و ارواح است ، متعين مىشود و باز در عالم مثال صورت مىيابد و بر طبق آن صورت در عالم جسمانى موجود مىشود ، همچنين معانى و مضامين كه در روح « 10 » انسان مندرج است و به منزلهء حقايق ممكنه است كه در علم الهى مندرج است ، اوّل در ذهن متعين مىشود و امتياز معنوى مىيابد كه نسخهء عالم تجرّد است ، و چون مضمونى معين و مسئلهء ممتاز در علم شد « 11 » ، باز در عالم خيال - كه نسخهء عالم مثال است -

--> ( 1 ) . كهف ، 110 . ( 2 ) . نساء ، 172 . ( 3 ) . حديقة الشيعة ، ص 269 . مجالس المؤمنين ، ج 1 ، ص 7 . ( 4 ) . اساس « يعنى ، . . . و كلمه » را ندارد . ( 5 ) . مج : اكنون اين نسخه اين . ( 6 ) . كنت كنزا مخفيا فاحببت . . . كامل بهايى ، ج 1 ، ص 34 . جامع الاسرار ، ص 102 . بحار الانوار ، ج 87 ، ص 344 . ( 7 ) . مج : اثر ايشان . ( 8 ) . مج : متعين مىشود به صور الفاظ و چون . ( 9 ) . اساس : بر آدمى تابد . ( 10 ) . مج : روح ايشان . ( 11 ) . مج : در علم نشد باز در عالم خيال تعين يافته به عالم تلفظ .