( 9 ) نسبت افراد و يا حقيقت ادراك حضرت دهدار بعد از حمد و سپاس خداى سبحان ، سخن را در ادراك آغاز نموده و بدين عنوان بدايت و محتواى رساله را تحرير فرموده‌اند كه : بدان - وفقك اللّه لدرك الحقائق - كه عمدهء قيل و قال ارباب مقال اينست كه بعد از صحت فكر و نظر و موافقت قانون ، آيا ادراك و حكم عقل ، نفس الامرى است يا از خصايص عقل است ؟ آنگاه آن دو وجه را بررسى فرموده عطف به آن در اتحاد اشياء در مفهومات و حقايق عقليه بودن مفهومات ، بسط كلام داده ، امور اعتبارى را از نفس الامرى تميز مىدهند و نيز در اثناى رساله بدين نكات اشارت دارند كه : آيا موجود عينى و خارجى ، عين وجود است و يا غير وجود و ثبوت احد الطرفين را نافى طرف ديگر دانسته‌اند و به بررسى آن پرداخته‌اند ؛ وجود ممكن فرع عروض وجود بر اوست ؛ به استناد به يك بيت از ملا جلال الدين دوانى - رحمه اللّه تعالى - كه فرمود : چون هست ثبوت هر صفت فرع وجود * پس غير وجود خود نباشد موجود اينكه اشياى موجوده ذوات حقايق‌اند يا تعيّن و اشكال آنها ، را با توجه به نظرات حكما و عرفا و نقل آيات قرآنى ، بررسى مىفرمايند ؛ ثبوت اتحاد جوهر و عرض در برخى از مراتب كليه ؛ وحدت حقيقى چيست ؟ ؛ ابن عربى : عالم عبارت است از اعراض مجتمعه در عين واحده كه وجود است ؛ الحق وجود الطبيعى بمعنى وجود اشخاصه ؛ ارتباط عقل و نفس و بدن ؛ اعمال شرعيه مطابق عبادات ذاتى انواع موجودات است ؛ آيا بعد از مفارقت روح از بدن تكامل برزخى هست يا نه ؟ ؛ ارتباط نفس با مثال مطلق ؛ و رساله را بدين عبارت پايان مىدهند كه تعدد نشئات كليه متماثلة الانواع كه در اخبار وارد است و ثابت ، از طرفين ماضى و مستقبل ، مبطل تعطيل و تناسخ است .