محمد بن محمود دهدار شيرازى
38
رسائل دهدار ( فارسى )
( 10 ) ملكات انسان يا عشرهء كامله حضرت دهدار ، بعد از حمد حق - سبحانه و تعالى - اين رساله را - كه مشهور به ملكات انسان است - با دو تمهيد به نامهاى « عنوان الكلام » و « مقدمة العنوان » آغاز نموده و آن را با اقتباس از آيهء كريمه 197 بقره ، مسماة به عشرهء كامله فرموده ، معارفى را در ده « فقره » تبيين ساخته ، كلام خويش را با يك خاتمه تحت عنوان « انجام كلام » به پايان برده است . در « عنوان الكلام » تذكار مىدهند كه در « مقدمة العنوان » اصول كلى را در معارف عقلى و ذوقى ، براى رفع اكثر منع و سؤالات وارده از بادى نظر بيان مىنمايند و بر اين نهج قواعد كلى را تحت عناوين « كلية اخرى » و در انتهاى آن ، مطالبى را در وحدت حق - سبحانه ، علم بارى - تعالى شأنه - و ارتباط ذات با صفات و . . . عنوان داشته ، آنگاه فقرهء اوّل را با سخن از شرف انسان بر ديگر موجودات و شرف وى بر ساير انواع او كه به علم است ، آغاز نموده و با حديثى نبوى در استدلال به كلمات اهل تحقيق مبنى بر شرافت علم به انجام مىرسانند . در فقرهء دوم ، در اينكه علم تذكّر است و تبيين اين سخن ، بسط كلام داده ، در اتحاد ادراك و مدرك و مدرك اشاراتى مرتب ساختهاند . در اثناى اين فقره به نقل حكايت منظوم و مشهور در مثنوى عارف رومى - بر سبيل نثر - در ارتباط با نقاشان روم و چين پرداخته ، آن را تفسيرى عرفانى مىنمايند . در فقرهء سوم ، مراتب عقل انسانى را نام برده و بعد از توضيح آن ، سالكان را به متابعت كامل مىخوانند و آنگاه حكايتى را كه بين شيخ ابو سعيد ابو الخير و يكى از اكابر علماى نيشابور اتّفاق افتاده ، بر نهج نقل استوار مىسازند . در فقرهء چهارم ، اشارتى اجمالى به تطابق كونين نموده ، ذكر و فكر را دو جناح سير انسان به عالم متافيزيك دانسته و آنها را وسيلهء عروج براى دريافت حقيقت خويش كه با عالم كبير انسانى به وزان يكديگرند ، معرفى فرموده ، در اين ارتباط