يكديگر مىدانند كه : « سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ » « 1 » . آنگاه « وجود » را به اعتبارى منحصر در حضرات خمس فرموده ، گفتار خويش را مستند به بيتى از عارف عربى و رساله مراتب الوجود شيخ عبد الكريم گيلانى مىفرمايند و در راستاى القاء معارف الهى توسط اين رساله به نفوس مستعده ، كلمه « كن » و حرف « الف » و برخى ديگر از حروف را تفسير انفسى فرموده و جوانب عرفانى آنها را گشوده و ارتباط حروف و اعداد را با يكديگر و آنها را با مقام انسان كامل مبيّن ساخته ، اشراق نخستين را به بحث از نفس انسانى كه به وزان نفس الرحمن است ، خاتمه مىدهند . در اشراق ثانى ، تولّد ثانى را كه انتباه نفس از نوم غفلت است ، با اشارت به حديث عيسوى ( ع ) « لن يلج ملكوت السموات من لم يولد مرّتين » عنوان داشته ، موت اختيارى را مشروح مىسازند . و بر اين سبيل گام نهاده علم اليقين و عين اليقين و حق اليقين و حقيقت حق اليقين را به وزان تصوّر ، توصف ، تخلّق و تحقّق يكديگر دانسته بدين نكات نيز اشارت دارند : افاضهء مراد به مقدار قابليت مريد است ؛ تعريف رب النّوع و ارباب انواع ؛ مراد از اعيان ثابته ؛ نهايت هركس سرمنزل خود اوست ؛ بيان ذكر و مراقبه و رابطه در سلوك الى اللّه تعالى ؛ و در پايان رساله ، حديث مشهور نبوى « اوّل ما خلق اللّه نورى » را توضيح مىدهند . ( 2 ) الالف الانسانية اين رساله را كه براى خان خانان - به مقدمه بنگريد - نگاشته‌اند ، در تفسير دو سورهء و الضحى و انشراح است . در اثناى تفسير دو سورهء مباركه مقاماتى از مدارج علياى خاتم انبياء - عليهم السلام - را مبيّن ساخته ، به اسماء مستأثرهء حق - سبحانه و تعالى - اشارت نموده‌اند و در ارتباط با معرفت نفس انسانى و اقبال و ادبار عقل ،

--> ( 1 ) . فصّلت ، 54 .