باب الصبر قال اللّه تعالى : وَ اصْبِرْ « 1 » وَ ما صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ « 2 » حق سبحانه و تعالى مصطفى را صلّى اللّه عليه و سلّم « 3 » به صبر مىفرمايد و مىفرمايد كه : نيست زيب صبر و شكيب تو مگر به قوّت و نصرت و « 4 » تأييد الهى . و اين اشارت به مقام بقاء « 5 » بعد الفنا است . و الصّبر حبس النّفس على جزع كامن فى النّفس عن الشّكوى . يعنى صبر بازداشتن و منع كردن نفس است با وجود جزع و اضطراب در باطن ، از اظهار شكايت و گله با بيگانه و نامحرم . امّا شكايت با آشنا و محرم مذموم « 6 » نيست . قال اللّه تعالى حكاية « 7 » عن حال يعقوب عليه السلام : « 8 » إِنَّما أَشْكُوا بَثِّي وَ حُزْنِي إِلَى اللَّهِ « 9 » و شكايت به درگاه حق نابردن « 10 » اگر در نفس ، جزع پنهان هست دعوى تجلّد 246 و رعونت است ؛ و اگر جزع پنهان نيست رضا است نه صبر . امير المؤمنين على رضى اللّه عنه فرموده است كه صبر بر دو گونه است : صبر بر مواصلت مكروه ، و صبر بر مفارقت محبوب 247 . و هو أيضا من أصعب المنازل على العامّة ، و أوحشها فى طريق المحبّة ، و أنكرها فى طريق التّوحيد . يعنى صبر نيز همچون توكّل از دشوارترين منازل و مقامات عامّه است ؛ چه عامى هنوز طبع و نفس را « 11 » مسخّر نگردانيده است ، و بر مخالفت نفس « 12 » خوگير 248 « 13 » نشده « 14 » است ، و از جام محبت ، جرعه‌اى « 15 » بر كام وى « 16 » نچكيده است ، تا لذّت بلاى

--> ( 1 ) . ج : و اصبروا . ( 2 ) . النحل / 127 . ( 3 ) . ع : صلى الله عليه و آله و سلم . ( 4 ) . ع : - و . ( 5 ) . ج : بقاى . ( 6 ) . ع : ضروريست . ( 7 ) . ج : حكايت . ( 8 ) . ع : ع . ( 9 ) . يوسف / 86 . ( 10 ) . ع : نبردن . ( 11 ) . ج : - را . ( 12 ) . ج : - نفس . ( 13 ) . ع : خوپذير . ( 14 ) . ع : نگرديده . ( 15 ) . ج : جرعه . ( 16 ) . ج : - وى .