« احوال » اشفاق بر سرّ كه از محبوب متسلّى شود و لهب شوق فروميرد . و در « ولايات » اشفاق بر وقت از آنكه حكم علم بر وى غالب شود . و در « حقايق » اشفاق بر روح در مقام خفى كه در سكر از لذت « 1 » صحو محروم ماند . و در « نهايات » اشفاق در مقام تحقيق كه بقيّهء رسميّه از محض توحيد باز دارد . باب الخشوع قال اللّه تعالى : أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ « 2 » يعنى آيا وقت نيامد مؤمنان را كه دلهاى ايشان به « 3 » ذكر خداوند تعالى و كلام وى خاشع و خاضع شود « 4 » ؟ الخشوع خمود النفس و همود الطّبع لمتعاظم أو مفزع . خشوع ، انكسار و انقباض نفس است و فرو نشستن تيزى « 5 » طبع مشوب به محبت محبوبى عظيم الجناب يا « 6 » ممزوج به خوف مسلّطى شديد العقاب . و هو على ثلاث « 7 » درجات : و خشوع بر سه درجه است : الدّرجة الاولى : التّذلّل للأمر ، درجهء اول ، انقياد فرمان است با تذلّل و تواضع . و الاستسلام للحكم ، و گردن نهادن است مر حكم را با « 8 » اظهار عجز و ضعف . و الاتّضاع لنظر الحقّ . و خود را در نظر حق خوار و زار و نيست و پست كردن ، به ملاحظهء معنى احسان . و « 9 » الدرجة الثانية : ترقّب آفات النّفس و العمل ،

--> ( 1 ) . ج : + از لذّت . ( 2 ) . الحديد / 16 . ( 3 ) . ع : در . ( 4 ) . ع : بود . ( 5 ) . ج : يك دندانه زائد دارد . ( 6 ) . ع : با . ( 7 ) . ج : ثلاثة . ( 8 ) . ع : باظهار . ( 9 ) . ع : - و .