باب الرياضة قال اللّه تعالى : وَ الَّذِينَ يُؤْتُونَ ما آتَوْا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ « 1 » يعنى آن « 2 » كسانى كه در اعمال بذل « 3 » وسع و طاقت مىنمايند و « 4 » دلهاى ايشان ترسان است كه شايستهء وصول به درگاه « 5 » قبول نباشاد « 6 » . وجه استشهاد به آيت « 7 » كريم كريمه « 8 » آن است كه شكر مىگويد و تمدّح مىكند اين جماعت را به آنكه بذل « 9 » وسع مىكنند در اعمال و عبادات و رياضات شاقّه و مخالفت نفس و هوا ؛ كه اگر اين مبالغه در مبالغ 152 اعمال ايشان نبودى وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ دلالت بر تمدّح نكردى . و اين طايفه به رياضت ، اين معانى مىخواهند . و الرياضة تمرين « 10 » النّفس على قبول الصّدق . اين « 11 » رياضت عادت دادن نفس است به تكلّف بر قبول صدق به « 12 » كثرت مجاهدات ، و تزكيهء نفس به انواع اعمال شاقّه ، و تصفيهء دل به تنزّه از عجب و ريا و نفاق . چون نفس پاك گشت « 13 » و دل صافى شد ، در قول و نيّت و عمل ، و ساير اخلاق و احوال صادق گشت به طبع و طوع ، بىتكلّف « 14 » و كراهيت . « 15 » و هي على ثلاث « 16 » درجات : و اين بر سه درجه است : رياضة العامة : تهذيب الأخلاق بالعلم ، « 17 » درجهء اوّل ، رياضت عوام است ، و آن پاك گردانيدن است اخلاق « 18 » را « 19 » به مقتضاى علم شريعت ؛ چنان كه هيچ حركت و سكون وى بىموافقت علم نبود ، بلكه هيچ داعيه و

--> ( 1 ) . المؤمنون / 60 . ( 2 ) . ج : از . ( 3 ) . ج : بدل . ( 4 ) . ع : - و . ( 5 ) . ع : درجهء قبول . ( 6 ) . ع : نباشد . ( 7 ) . ع : آيد . ( 8 ) . ج : كريم . ( 9 ) . ج : بدل . ( 10 ) . ج - تمرين . ( 11 ) . ع : يعنى . ( 12 ) . ع : و . ( 13 ) . ع : كلفت . ( 14 ) . ع : كلفت . ( 15 ) . ع : كراهت . ( 16 ) . ج : ثلاثة . ( 17 ) . ج : با العلم . ( 18 ) . ع : اخلاق است . ( 19 ) . ع : - را .