أَمْ لَمْ يَعْرِفُوا آيا نشناختند ايشان رَسُولَهُمْ پيغمبر خود را با امانت و راستى و حلم و وفا و كرم و مروت و نيك‌خوئى و كمال علم با وجود عدم تعليم فَهُمْ لَهُ پس ايشان مر او را مُنْكِرُونَ منكران و ناشناسندگان باشند يعنى نه آن است كه نمىشناسند حضرت پيغمبر عليه السلام را تا انكار كنند و گويند بيگانه است ما حقيقت حال او نمىدانيم أَمْ يَقُولُونَ آيا مىگويند بِهِ جِنَّةٌ به او ديوانگى است كه از سخن او حساب ندارند بَلْ نه چنين است كه ايشان مىگويند بلكه جاءَهُمْ آمد محمد عليه الصلاة و السلام بديشان بِالْحَقِّ بدين درست يعنى اسلام يا سخن راست كه قرآن است وَ أَكْثَرُهُمْ و بيشتر كافران لِلْحَقِّ كارِهُونَ مر حق را نخواهند كه مخالف طبع و آرزوى ايشان است قيد اكثر براى آنست كه بعضى از كفار از ننگ و توبيخ مردم نمىگرويدند نه از كراهت حق وَ لَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ و اگر پيروى كردى حق سبحانه و تعالى أَهْواءَهُمْ آرزوهاى كافران را و در وجود الهه شتّى يعنى اگر بفرض خدايان واقع بودندى لَفَسَدَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ هرآئينه تباه و ناچيز شدندى آسمان و زمين و هر كه فِيهِنَّ در آسمان و زمين است از ملائكه و انس و جن و جز آن چنانچه در آيت كريمه لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا گذشت و گفته‌اند مراد از حق دين اسلام است اگر متابعت آرزوى كافران كردى يعنى شرك منقلب شدى حق سبحانه قيامت ظاهر كردى و آسمان و زمين و اهالى آن تباه و هلاك شدندى بَلْ أَتَيْناهُمْ بِذِكْرِهِمْ بلكه آورديم بديشان كتابى كه وعظ و پند ايشانست يا دبدبه عرب وصيّت شرف ايشان در آنست فَهُمْ عَنْ ذِكْرِهِمْ پس ايشان از موعظه خود يا از آنچه سبب بزرگى ايشان است در دنيا و آخرت مُعْرِضُونَ روىگردانندگانند أَمْ تَسْأَلُهُمْ آيا آنكه تو مىخواهى از ايشان بر اداى رسالت خَرْجاً مزدى يا بسبب طمع در مال ايشان ترا متهم دارند به رسالت فَخَراجُ رَبِّكَ پس مزد پروردگار تو كه روزى دنيا و ثواب عقبى است خَيْرٌ بهتر است ترا از مزد ايشان وَ هُوَ و او يعنى خداى تعالى خَيْرُ الرَّازِقِينَ بهترين روزىرسان است وَ إِنَّكَ لَتَدْعُوهُمْ و به درستى كه تو مىخوانى ايشان را بىمزدى إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ به راهى راست كه دين اسلام است وَ إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ و به درستى آنان كه نمىگروند بِالْآخِرَةِ بسراى ديگر به قيامت و متعلقات آن عَنِ الصِّراطِ از آن راه راست لَناكِبُونَ گردندگانند و ميل‌كنندگان به بيابان گمراهى .