إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ مگر آنكه خواهد خداى يعنى گوئى كه اگر خداى خواهد وَ اذْكُرْ رَبَّكَ و ياد كن مشيت پروردگار خود را إِذا نَسِيتَ چون استثنا فراموش كرده باشى و بگو ان شاء اللّه يا ياد كن پروردگار خود را وقتى كه خود را فراموش كرده باشى چه حقيقت ذكر فناى ذاكر است در مذكور حضرت شيخ الاسلام قدس سره فرموده كه ذكر حقيقى آنست كه دل ذاكر در سر مذكور شود و جان وى در سر نور عيان گردد و عيان دور از بيان بلكه مثنوى فى بيان مىگنجد اينجا نى عيان * نى من و نى ما و نى نام و نشان ذكر و ذاكر محو گردد بالتمام * جملگى مذكور آمد و السلام وَ قُلْ عَسى و بگو شايد كه أَنْ يَهْدِيَنِ آنكه دلالت كند رَبِّي آفريدگار من لِأَقْرَبَ به آن چيزى كه نزديك‌تر است مِنْ هذا از شان اصحاب كهف كه مىپرسيد رَشَداً از راه صواب و چون عسى از حق سبحانه لا بد است او را راه نمود به بزرگ‌تر چيزى از قصّه اصحاب كهف و آن اخبار انبياء و امم سابقه بوده و انباء از نوازل و حوادث آتيه وَ لَبِثُوا و درنگ كردند آن جوان مردان همه فِي كَهْفِهِمْ در غار خود وقتى كه در خواب بودند ثَلاثَ مِائَةٍ سِنِينَ سه صد سال وَ ازْدَادُوا تِسْعاً و زياده كردند بر آن و افزودند نه سال ديگر در لباب آورده كه سه صد سال شمسى بوده و نه سال برو افزوده‌اند تا سال قمرى شده چه تفاوت بين السّنين در هر سال قريب يازده روز است و بتحقيق سه صد سال شمسى بوده و نه سال برو افزوده‌اند تا سال قمرى شده چه تفاوت بين السّنين در هر سال قريب يازده روز است و بتحقيق سه صد سال شمسى سه صد و نه سال قمرى بود و دو ماه و نوزده روز باشد و در خبر است كه ترسايان گفتند ما سه صد سال را دانيم و نه را نشناسيم حق تعالى فرمود قُلِ اللَّهُ بگو خداى تعالى أَعْلَمُ بِما لَبِثُوا داناتر است به مقدارى كه درنگ كردند لَهُ مر او راست غَيْبُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ پوشيده‌هاى آسمان و زمين يعنى مخفيات اهالى آن أَبْصِرْ بِهِ چه بيناست خداى بهر موجودى وَ أَسْمِعْ و چه شنوا است بهر مسموعى ما لَهُمْ نيست مر اهل آسمان و زمين را مِنْ دُونِهِ بجز وى مِنْ وَلِيٍّ هيچ دوستى كه متولى امور ايشان بود وَ لا يُشْرِكُ و انباز نمىكند خداى فِي حُكْمِهِ در فرمان و قضاى خود أَحَداً هيچ يكى را از موجودات علوى و سفلى وَ اتْلُ ما أُوحِيَ و بخوان آنچه وحى كرده شده است إِلَيْكَ بسوى تو مِنْ كِتابِ رَبِّكَ از كتاب پروردگار تو كه قرآن است لا مُبَدِّلَ تغييركننده نيست در ان لِكَلِماتِهِ مر سخنان او را كه در شان اصحاب كهف فروفرستاده وَ لَنْ تَجِدَ و نيابى تو مِنْ دُونِهِ بجز وى مُلْتَحَداً پناهى صاحب كشاف آورده كه قومى از رؤساى كفره مر حضرت رسالت‌پناه عليه السلام را گفتند اين پشمينه‌پوشان بىقدر را چون صهيب و بلال و عمار و خباب رض كه بوى خرقه‌هاى ايشان ما را متأذّى مىدارد از مجلس خود دور ساز تا با تو مجالست كنيم اين آيت نازل شد كه .