مرئى كه وَ مَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى وَ أَضَلُّ سَبِيلًا « 1 » و كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ « 2 » و اين بيت خوانده كه : بس كه در جانِ فگار و چشم بيدارم تويى * هركه پيدا مىشود از دور پندارم تويى و گفته شد كه چنان كس را به مقتضى نُوَلِّهِ ما تَوَلَّى « 3 » روى به آن انديشهء خود كه به هواى خود آن را تراشيده و أَ تَعْبُدُونَ ما تَنْحِتُونَ « 4 » و إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ ما تَهْوَى الْأَنْفُسُ « 5 » و « اعظم معبود عبد فى الارض الهوى » وصف الحال آن آمده ، كنند و پيروِ آنش سازند آن دم كه ندا كنند كه هركس پى معبود خود گيرند و چون آن انديشيدهء او نابود و باطل است به دار البوار رود كه براى اجتماع باطلان آفريده شده كه وَ يَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلى بَعْضٍ فَيَرْكُمَهُ جَمِيعاً فَيَجْعَلَهُ فِي جَهَنَّمَ « 6 » و عابد خود را همراه به آنجا برد اين باشد مآل ملحدان كه به تشبيه يا تعطيل افتاده باشند و نزيد الآن انشاد ابيات القائل : انّ المشبّه و المعطّل ما هما * مستثبتان عبادة الرّحمن ذا عابد المعدوم لا سبحانه * ابدا و هذا عابد الاوثان و نزد اين حال موحّدان ( را ) كه در دنيا تابع امر خداى عزّ و جلّ بوده‌اند گفته شد كه بر اثر ربّ عزّ و جلّ روند كه از مرور او تعالى عن التشبيه و التمثيل بر متن نار بازديد گردد « كما ورد فى الحديث » چه راه بهشت جز خداى عزّ و جلّ نداند و رسم نتواند كرد ، چه خداى عزّ و جلّ بهشت را در غيبى از غيوب خود آفريده كه هيچ آفريده راه به آن نمىبرد و راه به آن نيست مگر كه خداى عزّ و جلّ به قدرت خود رچ افكند ، آن‌گاه

--> ( 1 ) . سوره اسراء ، آيه 72 « و هركه در اين [ دنيا ] كور [ دل ] باشد ، در آخرت [ هم ] كور [ دل ] و گمراه‌تر خواهد بود » . ( 2 ) . سوره مطفّفين ، آيه 15 « زهى پندار كه آنان در آن روز از پروردگارشان سخت محجوبند » . ( 3 ) . سوره نساء ، آيه 115 « وى را بدانچه روى خود را بدان‌سو كرده واگذاريم » . ( 4 ) . سوره صافات ، آيه 95 « آيا آنچه را مىتراشيد مىپرستيد » . ( 5 ) . سوره نجم ، آيه 23 « [ آنان ] جز گمان و آنچه را كه دلخواهشان است پيروى نمىكنند » . ( 6 ) . سوره انفال ، آيه 37 « و ناپاكها را روى يكديگر نهد و همه را متراكم كند آنگاه در جهنم قرار دهد » .