خشنودى خداى حاصل شد همه با اين كس راست مىشوند و از وى خشنود مىگردند به خشنودى خداى عزّ و جلّ ، قوله تعالى : وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ « 1 » هر محنت و غصه كه به آدمى مىرسد از سوء معامله او است با خداى عزّ و جلّ ؛ قال اللّه تعالى : ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ « 2 » معامله ميان خود و خداى درست مىبايد كرد كه خداى عزّ و جلّ معامله ميان اين كس و مردمان نيز راست مىفرمايد كه : « من اصلح ما بينه و بين اللّه اصلح اللّه ما بينه و بين الناس » . و اگر او ميان خود و خداى راست نكند و كوشد كه ميان خود و مردمان راست كند ، سعى بيهوده باشد و البته ميان او و مردمان راست نشود . و مثل او مثل كسى باشد كه خواهد كه سايه چوبى راست كند با آنكه آن چوب خود كج باشد ، اين محال است ، براى آنكه سايه شىء تابع آن شىء است و اگر او كج باشد محال باشد كه سايهء او راست تواند بود و اگر او راست است ، سايهء او بالضّروره راست است و هيچ حاجت نيست كه كسى تكلّفى كند در راست كردن آن . همچنين معاملهء آفرينش تابع معاملهء آفريدگار است ، مانند تابعيّت سايه مر شىء را . هركس كه معامله با آفريدگار راست كرد ، معامله با آفرينش راست است بىتكلف ، و اگر معامله با آفريدگار راست نكند معامله با آفرينش البته راست نباشد و هرچند سعى و تكلّف و جهد كند ، مفيد نيفتد ، درياب اين سخن را ؛ و السلام على من اتبع الهدى . * * * بسم اللّه الرّحمن الرّحيم مكتوب 71 - [ سرانجام آدمى در برابرى يا چيرگى سيئات و حسنات ] ( من عبد اللّه قطب ) پرسيده بودند كه : « ظالم لنفسه » چگونه از اهل اصطفا و نجات باشد و او عبارت

--> ( 1 ) . سوره تكوير ، آيه 29 « و تا خدا پروردگار جهان‌ها نخواهد [ شما نيز ] نخواهيد خواست » . ( 2 ) . سوره شورى ، آيه 30 « و هر [ گونه ] مصيبتى به شما برسد ، به سبب دستاورد خود شما است » .