شرح الكنوز و بحر الرموز 1 . محتوا و مضمون اين مثنوى كه بنا بر تاريخ اتمام ، دومين مثنوى بلند پيرجمال ، پس از كنز الدقائق است همانند مثنوىهاى ديگر او هم به نظم ، و هم به نثر تأليف شده است . اين رساله شامل سه قسم بزرگ است ، قسم اول در شريعت ، قسم دوم در طريقت و قسم سوم در حقيقت . پيرجمال قسم سوم اين كتاب را روح القدس ناميده است و نكتهء جالب اينكه اكثر شرح‌حال‌نويسان و برخى از كاتبان نسخ نام اين قسم را با كل كتاب شرح الكنوز خلط كرده‌اند و كل كتاب شرح الكنوز را روح القدس ناميده‌اند ، حتى برخى از نسخه‌نويسان براى يكدست كردن كتاب و تبديلش به يك قسم تحت عنوان روح القدس دست‌اندازيهاى فراوان و عجيبى در برخى نسخه‌ها كرده‌اند . ( كه متعاقبا به آن اشاره خواهد شد ) شرح‌حال‌نويسان نيز اين قسم سوم را كتابى مجزا دانسته و در معرفى آثار او ، هم شرح الكنوز را برشمرده‌اند و هم روح القدس را جدا معرفى كرده‌اند . قسم اول اين كتاب در سال 864 ه و قسم سوم آن در ابتداى ربيع الاول سال 865 شروع شده و چهل روز بعد در دهم ربيع الثانى به پايان رسيده است . اين كتاب از مهم‌ترين كتابهاى عرفانى قرن نهم هجرى است . در سراسر اين مثنوى پيرجمال به بسط و شرح نگرش خود به هر سه قسم شريعت ، طريقت و حقيقت در عرفان پرداخته و توضيح داده كه وى و اهل طريقتش به اين اصول چگونه مىنگرند و در