نىنامه از آثار مولانا عبد الرحمن جامى ( 898 - 817 ه ) است . رساله‌اى آميخته از نظم و نثر در شرح دو بيت آغاز مثنوى و نىنامهء مولوى . بيتهاى سرآغاز مثنوى شريف از زبان نى از ديرباز به نىنامه شهرت يافته و اهل نظر درك و فهم نىنامه را ، كه در واقع سراسر مثنوى با همهء تنوّع و غناى آن گزارش و گسترش آن معانى خلاصه و زبده است ، مدخل و روشنگر معانى كلّى مثنوى شريف دانسته‌اند و به شرح و بسط و تقرير آن ، چه در حوزه‌ها و حلقه‌هاى بحث و درس مثنوى و چه در شرح‌نويسى بر مثنوى ، توجّه خاصّ نشان داده شده است . جامى ، چنان كه از آثار او برمىآيد ، مانند بسيارى ديگر از بزرگان شعر و ادب يا مشايخ صوفيه در مثنوى توغّل و تتّبع بسيار داشته و در مواردى هم در منظومه‌هاى خود به تقليد از سبك مولوى سخن‌پردازى كرده است . جامى بر اثر همين انس و آميزگارى و دمسازى با مثنوى منتخبى هم از مثنوى شريف برآورده كه يگانه نسخهء شناخته‌شدهء آن در كتابخانهء دولتى مدرس موجود است . 1 اين گزيده كه در منابع مربوط به سرگذشت جامى در ضمن آثار او ذكر نشده با بيت جامى در سرآغاز همين نىنامه آغاز مىگردد : عشق جز نائى و ما جز نى نئيم * او دمى بىما و ما بىوى نئيم همين مايه اعتقاد و دل‌نمودگى به مولوى و مثنوى و شهرت و رواج مثنوى در بين اهل عصر ، جامى را كه علاوه بر مقام و موقعيت شامخ ادبى و عرفانى خويش از بزرگترين شارحان درس‌نامه‌ها و متون رايج ادبى و عرفانى در زمان خود و به عقيدهء اهل نظر