وجه تخريج از تصرّف وقف و استملاك كتابخانه با احتياطات و مواظبتهايى كه در آن زمان در امور وقف مىشده تأمّل‌برانگيز است . مگر آنكه كتابهاى مجلّل و نفيس كتابخانهء ميرزا مهدى خان ، كه مورد استفادهء عامّ هم نبود ، جزو كتابهاى وقفى نبوده باشد . در نسخه‌هاى خطّى و چاپى وقفنامهء كتابخانه هم نام هيچ‌يك از كتابهاى نفيس ميرزا مهدى خان كه تاكنون شناخته شده نيامده است . در زمان مظفر الدين شاه بسيارى از نسخه‌هاى نفيس و خريدارگير كتابخانهء سلطنتى را لسان الدوله معروف به علىچپور از كتابخانه مىربود و با محو كردن نشان مهر و آثار تملّك با همدستى دلّالان و واسطه‌هاى حرفه‌اى قاچاق آثار عتيقه و كتاب ، از قبيل آرشاك كريانس از ايرانيان تابع عثمانى ، كه بسيارى از آثار نفيس هنر ايران به دست او به تاراج رفته ، در داخل و خارج به فروش مىرسانيد . اين علىچپور از ملازمان دوران وليعهدى شاه بود كه بىهيچ صلاحيّت و لياقتى كتابخانهء سلطنتى به او سپرده شده بود . هنگامى كه به دستور اتابك گرداگرد خانهء لسان را فروگرفتند ، تا كتابهاى نهان كرده و باقيمانده را بازستانند ، وى به خيال اختفا تعداد زيادى از نسخه‌هاى نفيس و شاخص را به درون حوض آب فروريخت ، حوض انباشته شد و يكى از بزرگترين ضايعه‌هاى فرهنگى و هنرى به دست اين كتابدار كتاب‌رباى خيانتكار به وقوع پيوست . من اين ماجراى تأسف‌بار تأثرانگيز را سالها پيش از يكى از اشخاص موثّق و مطّلع كه به اقتضاى كار خود در محل حضور داشته ، و سالهاست رخت از جهان بربسته ، شنيده‌ام و صورت بازجويى و استنطاق‌نامهء مفصّل لسان را توسّط رئيس نظميّه با گزارش مأموران از خانه‌كاوى او ديده و خوانده‌ام . تعدادى از نسخه‌هاى كتابخانهء ميرزا مهدى خان هم ، به لحاظ نفاست نوعى كتابهاى او ، از جمله همان نسخه‌هاى دستبرد خورده يا به آب سپرده و بربادرفته بايد باشد . مرقّع معروف ميرزا مهدى خان كه اينك به نام مرقّع سن‌پيترزبورگ شهره گشته و طبق اسناد خريد در سال 1909 م مقارن با سالهاى دستبرد زدن به كتابخانه در تهران توسط وابستهء نظامى دولت روسيه براى تزار نيكلاى دوم خريدارى شده 34 به احتمال زياد از همان كتابهاى سرقت شده و دست‌به‌دست گشته از مجموعهء ميرزا مهدى خان در كتابخانهء سلطنتى بايد باشد . اختلاف بسيار فاحشى كه آمار عرض كتابخانه توسط فاضل خان گروسى ( 1252 - 1198 ه ) 35 با آمارهاى اواخر دورهء قاجار دارد ناشى از همين نوع دستبردهاى خرد و كلانى است كه در چندين و چند نوبت به كتابخانهء سلطنتى زده شده است .