الهى شئون و تجلّياتست و به حسب شئون و تجليّات ، اسما و صفات ؛ و صفات او « ايجابى » يا « سلبى » است « 1 » و ايجابى نيز حقيقى « 2 » بود كه در وى اضافت را هيچ مدخلى نباشد چون « حيات » و « وجوب » و « بقا » ؛ يا اضافى باشد چون « ربوبيّت » و « علم » و « ارادت » ؛ يا محض اضافت باشد مثل « اوليّت » و « آخريّت » . اما صفات سلبى چون « غنا » و « سبّوحيّت » و « قدّوسيّت » . و هريك را از صفات ايجابى و سلبى وجوديست . چه وجود چنانك عارض مىشود بر عدم ، بر معدوم نيز بر وجهى عارض مىگردد « 3 » . و آن عبارت است از

--> - آنها به نحو اطلاق از اسماء و صفات مستأثره الهىاند . اين مطلب شريف اصلى از اصول و امّهات مسائل معارف توحيدى است فافهم . ( 1 ) - نگارنده را رساله‌اى فارسى به نام « كلمه عليا در توقيفيت اسماء » در هشت باب است كه در موضوع خود بسيار گرانقدر و شايان إعمال توجّه تام و نظر دقيق در آنست . باب دوم آن در بيان اسماء و صفات ايجابى و سلبى است كه در وصول و غور به عمق مطالب اين فصل اهميّت بسزا دارد . ابواب هشتگانه آن بدين صورت‌اند : باب اوّل : تقرير محلّ نزاع در توقيفيت اسماء اللّه - تعالى شأنه - . باب دوم : در بيان اسماء و صفات وجودى ( ايجابى ) و سلبى ، و اسماء ذات و صفات و افعال . باب سوم : در علّت توقيفى بودن اسماء لفظى إلهى در نزد متكلمان . باب چهارم : در نقل برخى از آيات قرآنى در توقيفيت اسماء اللّه ، و اقوال و نكاتى چند . باب پنجم : در بيان عدد اسماء اللّه - عظمت أسمائه - . باب ششم : در توقيفيّت اسماء الهى در نزد عارفان و حكيمان . باب هفتم : در بيان اختصاص اطلاق سميع و بصير در ميان قواى ظاهرى پنجگانه ، بر بارى تعالى . باب هشتم : در اطلاق اسماى الهى با مراعات ادب مع اللّه تعالى شانه . ( 2 ) - ناظر به فصل نوزدهم از نمط هفتم اشارت شيخ رئيس و شرح محقق طوسى بر آنست . و خلاصه گفتارشان اينكه : « الصفة إما أن تكون متقررة في الموصوف غير مقتضية لإضافتها إلى غيرها و هى حقيقية محضة كالحياة ، و إما أن تكون مقتضية لإضافتها الى غيرها و ليست بمتقررة في ذاتها و هي اضافة محضة ككونك يمينا و شمالا ، و إما أن تكون متقررة و مقتضية للإضافة معا و هي تنقسم الى ما لا يتغير بتغيّر المضاف اليه كالقدرة ، و الى ما يتغيّر بتغيره كالعلم » . ( 3 ) - اين سعه رحمت رحمانى وجود است كه شامل همه مىگردد ، و بر وجهى چنين است كه وجود -