صائن الدين على بن تركه
مقدمهء مصحح 61
شرح نظم الدر ( شرح قصيده تائيه ابن فارض ) ( فارسى )
رساله به بيان احكام طهارت ، نماز ، روزه ، حج و زكات پرداخته ، هر يك از اعمال را با توجه به مذاهب مختلف اهل سنت تأويل مىكند ، و مخصوصا به مذهب حنبلى - كه مذهب علاء الدوله است - و نيز شافعى ، توجه خاص دارد . در بخشى از اين رساله ، كه حديثى نبوى را با استناد به عمر نقل مىكند ، به دفع دخل مقدر مىپردازد كه مبادا كسى بگويد اينها سخن عمر است ؛ زيرا « ائمهء حديث و علماى سلف صالح ، بر اين رفتهاند كه هر چه در آن حضرت [ حضور پيامبر ] گذشته و اصحاب او گفته [ اند ] همه داخل سنت است و دليل راه دين . » « 1 » رسالهء أسرار الصلاة هم كه در هرات آغاز شده و در رمضان 828 در يزد به اتمام رسيده است ، ناظر بر تأويلات احكام نماز و مقدمات و نوافل آن است و اشاراتى به اختلافات فقه شافعى و حنفى دارد . ذكر اين اختلافات ، اغلب با نوعى هوشيارى و محافظهكارى همراه است تا از مواضع تهمت و دردسر پرهيز كرده باشد . براى نمونه در پايان بيان اختلافات مىنويسد : فىالجمله ائمهء اجتهاد ، كه پيشوايان شارع صوابند ، هر يك بر مقتضاى فرمودهء « أصحابي كالنّجوم بأيّهم اقتديتم اهتديتم » نيّرى از برج كمال نبوتند و ستارهاى از سپهر هدايت خاتم النبييناند ، در طى هر خلافى كه كردهاند ، بسى حكمت درج است ؛ چنانچه فحواى فرمودهء « اختلاف أمّتي رحمة » اشارتى بدان است . « 2 » صائن الدين صريحترين اعترافات مذهبى خود را در رسالهء نفثة المصدور اول و رسالهء اعتقادات ابراز مىكند . نفثة المصدور اول ( تأليف در 829 ه خطاب به شاهرخ ) با چنين براعت استهلالى ، آغاز مىشود : « . . . تحف تحيات ناميات و صلوات زاكيات در خور توسل و وسيلهء تقرب به بارگاه رسالت پناه محمد عربى ، صلوات الله و سلامه عليه و على آله اجمعين ، كه شاهراه هدايت را به نيّرات « أصحابي كالنّجوم » منور و روشن گردانيده ، از خاشاك بدعت و شوك شبهات به بركات بيّنات آيات و احاديث صحاح و روايات ، پاك و با صفا ساخت . » « 3 »
--> ( 1 ) . چهارده رساله ، ص 130 - 131 . ( 2 ) . همان ، ص 48 . ( 3 ) . همان ، ص 169 .