همچنين فهرست مفصلى از علما و مشايخى كه در دوره‌هاى مختلف به تكفير ابن فارض رأى داده‌اند ، ارائه مىكند « 1 » و در بخشهايى از كتاب ، عقايد ابن فارض را در موضوعاتى چون حلول و ظهور خداوند در هيئت مخلوقات ، به كار بردن ضمير مؤنث براى ذات حق ، وحدت همهء اديان و ساير اين گونه اقوال او را ، كه مىتوانست ريختن خونش را واجب گرداند ، بر مىشمارد و آنها را فاسد مىداند . « 2 » با وجود مخالفان بسيار ، بزرگانى هم بوده‌اند كه مقام ابن فارض را شناخته ، از او با القاب و عناوينى چون سلطان عاشقان ياد كرده‌اند . « 3 » يكى از مدافعان ابن فارض ، سيوطى است كه به عقيدهء او اعتراض برخى از فقها بر اشعار ابن فارض ، نه از سر دشمنى و اهانت ، بلكه به سبب بيم از آن است كه عوام ، معناى حقيقى اشعار او را درك نكنند و ظاهر ابيات ، آنان را گمراه سازد . او مىگويد عده‌اى از مردم از شيخ عبد الكبير خواستند كه نزد او تائيهء ابن فارض را بخوانند ؛ شيخ درخواست آنان را نپذيرفت و پاسخ داد : كسى كه مانند آنها روزه بگيرد و مانند آنها شب‌زنده‌دارى كند ، مىتواند آنچه را كه آنان مىبينند ، ببيند . « 4 » سيوطى به كسانى كه بر سخنان صوفيه خرده مىگيرند ، يادآورى مىكند كه برخى از اين سخنان در حال سكر و غلبهء وجد بر زبان آمده است و چون صوفى در آن حال ، از خود بىخود و بىخبر است ، شرعا تكليفى بر او مترتب نيست و نبايد طعن و انكار به او روا داشت . « 5 » در دوره‌هاى بعد نيز كسانى از بزرگان به طرفدارى از ابن فارض برخاستند . سلطان قايتباى در گيرودار مجادلاتى كه در زمان او بر ضد ابن فارض به راه افتاده بود ، به دفاع از عقايد او برخاست و هنگامى كه دولت عثمانى در مصر مستقر شد ، در سال 924 هجرى دستور داد كه در هفت نقطهء مشهور قاهره ، در ماه رمضان قرآن تلاوت كنند . يكى از آن هفت نقطه ، مسجد ابن فارض بود . « 6 »

--> ( 1 ) . مصرع التصوف ، ص 213 - 217 . ( 2 ) . همان ، ص 218 - 220 ، 236 ، 240 - 241 ، 246 . ( 3 ) . نگاه كنيد به : شذرات الذهب ، ج 5 ، ص 149 . ( 4 ) . شعر عمر بن الفارض ، ص 61 - 62 . ( 5 ) . همان ، ص 62 - 63 . ( 6 ) . ابن الفارض و الحب الإلهي ، ص 130 .