« گلشن راز و شرح صاين الدين تركه » الف - گلشن راز معروف‌ترين اثر شيخ محمود شبسترى همان‌طورىكه در بخش قبل ذكر شد ، گلشن راز منظومه‌اى است ، در قالب مثنوى ، شامل ( 1002 ) بيت ، كه شيخ محمود آن را در پاسخ به پانزده سؤال از امير سيد حسين هروى ، صوفى معروف سروده است . از زمانى كه شيخ در گلشن خود ، نهال حمد و ثنا ، عشق ، خرد و اشراق روحانى را كاشته است ، حدود هفتصد سال سپرى شده است ، از آن زمان تا كنون افرادى بسيار به گشت‌وگذار در آن پرداخته‌اند ، و از شكوفه‌هاى معطر معنويت آن چشيده‌اند . مطلع اين منظومه با ذكر وجود يكتا و هستى واحد و اشاره به پندار سراب عالم فانى آغاز مىشود و اينكه انسان چگونه به شناخت پروردگار خود نايل مىشود ؟ با « تفكر » . تفكر رفتن از باطل سوى حق * به جزو اندر بديدن كل مطلق شبسترى در ميان گلشن خويش ، گلهاى خرد ، ايمان ، معرفت و اعتقاد را كاشته است . اين گلها كه با الوان زندهء حقيقت و خلوص آراسته شده‌اند ، در همه جاى اين گلشن ، شكوفه مىدهند ، ولى در وسط آن ، درخت گل سرخ را مىبينيم كه در شكوفه همتا ندارد ، و غنچه‌هاى آن شكوفه عشق دارند ، و سرانجام در پايان آن ، يك گل مىبينيد ، يك گل مىگويد و يك گل مىداند . اين كتاب از مصطلحات صوفيانى چون شيخ بزرگوار محى الدين ابن