علي بن محمد التركه ( صائن الدين علي تركه )
19
شرح گلشن راز ( فارسى )
عربى ( م 638 ) ، صدر الدين قونيوى ( م 673 ) ، فخر الدين عراقى ( م 688 ) و ديگر مردان هم مشرب اين سلسله ، و هم از سوانح امام احمد غزالى ( م 505 ) و آثار ابو على سينا ( م 438 ) ، خاصه « رسالة العشق » او ، و افكار اوحد الدين كرمانى متأثر است . 7 گلشن راز منظومهاى است ، در زمينه شعر تعليمى ، كه هر چند غالبا تأثير حكمت ابن عربى و بعضى شارحان او را نشان مىدهد ، و با توجه به علاقهاى كه گويندهاش به شيوهء شعر عطار دارد ، به سرچشمه معنويت مولانا جلال الدين هم نزديك است ، و اينكه تعدادى از شارحان ، آنگه گهگاه در تبيين مقاصد و مطالب وى نيز به ابيات مثنوى استشهاد كردهاند ، در عين حال نشان مىدهد ، كه فهم درست تمام مندرجات اين كتاب نيز بىمدد مثنوى شريف ميسر نيست ، و اين رشته كه در آثار برخى ديگر صوفيه مثل اوحدى ، شاه داعى و غيره نيز دنبال شده است ، حضور و استمرار ميراث روحانى مثنوى مولانا را در قسمت عمدهاى از شعر تعليمى صوفيه نشان مىدهد . 8 اين كتاب جامعترين و در عين حال موجزترين اثرى است كه با زبان رمز و اشاره آراء و اقوال و عقايد صوفيه را درباره مسائل مختلف مربوط به فكر ، نفس ، معرفت ، وحدت و كثرت عالم ، اطوار وجود ، سير و سلوك ، قرب و بعد ، و سير در انفس را با نهايت دقت و ايجاز بيان مىكند . به طورى كه آنچنان در نزد صوفيه مقبول شده است ، كه از عصر صفويه به بعد ، بسيارى از اهل معرفت به شرح و تفسير مطالب و نكات مبهم و مشكل آن همت كردهاند . به عنوان مثال ؛ سؤال : چه خواهد مرد معنى زان عبارت * كه دارد سوى چشم و لب اشارت