حافظ الدين بخارى است از علماى بخارا و از معاصران خواجه محمود انجير فغنوى ( متوفى 710 يا 715 ) و شمس الائمهء حلوائى « 1 » . و نسبت « حافظى » مأخوذ از همين حافظ الدين است . عم خواجهء پارسا ، خواجه حسام الدين يوسف حافظى بخارى نيز از علما و مدرسان بود ؛ كه سرانجام به سلك مريدان بهاء الدين نقشبند پيوست « 2 » . در مقامات نقشبند دربارهء اين خواجه حسام الدين حكاياتى نقل شده است « 3 » . و ظاهرا اين همان خواجه حسام الدين يوسفى است كه در زمان خواجهء نقشبند قصد داشته است كتابى در مقامات نقشبند بنويسد ، و « حضرت خواجه ايشان را فرمودند : اين زمان اجازت نيست بعد ازين اختيار تراست » « 4 » . خواجه محمد پارسا حدود سال 749 در بخارا متولد شد « 5 » . از مبادى احوال او اطلاع بسيارى نداريم . ولى پيداست آغاز عمر را به طالب علمى گذرانيده و از علوم شرعى خاصه تفسير و حديث و عرفان مايهء بسيار اندوخته بوده است . در وجه تسميهء او به « پارسا » فخر الدين كاشفى چنين نوشته است : « در مبادى احوال كه حضرت خواجه محمد پارسا آغاز ملازمت حضرت خواجه ( نقشبند ) كرده‌اند ، روزى در اثناى مجاهدات و رياضات به در خانهء حضرت خواجه آمده بوده‌اند . و بيرون منتظر ايستاده . اتفاقا كنيزى از خادمان حضرت خواجه از بيرون در آمده . حضرت خواجه از وى پرسيده‌اند كه بر بيرون كيست ؟ . وى گفته : جوانى است پارسا كه بر در منتظر ايستاده . حضرت خواجه بيرون آمده‌اند و خواجه محمد را ديده‌اند ، فرموده‌اند كه شما « پارسا » بوده‌ايد ؟ . از آن روز باز كه اين لفظ بر زبان

--> ( 1 ) - رشحات / 33 . اين شمس الائمهء حلوائى ( يا : حلوانى ) در اواخر قرن هفتم مىزيسته است . او را نبايد با آن شمس الائمهء حلوانى بخارى متوفاى 449 ( كه ذكرش در اللباب فى تحرير الانساب 1 / 380 آمده ) اشتباه كرد . ( 2 ) - رشحات / 75 - 76 . ( 3 ) - انيس الطالبين / a 39 ، b 45 ، b 46 ، a 78 . ( 4 ) - ايضا / b 1 . ( 5 ) - تاريخ دقيق تولد او را كسى ضبط نكرده است . ولى چون بهنگام فوت ( سال 822 ) بنوشتهء رشحات / 62 « سن مبارك ايشان 73 سال بوده است كمابيش » ، لذا بايد تولدش « كمابيش » حدود 749 بوده باشد .