شمس الدين محمد تبريزى مغربى
36
ديوان كامل شمس مغربى ( بانضمام رساله جام جهان نما ) ( فارسى )
قوس و دايره قوس و دايره از رموز عرفا و شعراى وحدت وجود است ابن عربى از رموز رياضى براى بيان انديشههاى خويش استفاده كرده شمس مغربى نيز رساله جام جهاننماى خود را كه جامع كليات علم و توحيد و مراتب وجودى است در دايرههائى خلاصه كرده است كه به قول خود وى از مراتب وجود دايرههايى ساخته است و از دو دايره كه درين رساله دارد . دايره اول در باب احديت و واحديت و اعتبار و شهود و تجلى و تعين اول است . دايره دوم در ظاهر وجود كه وجوب وصف خاص اوست و ظاهر علم كه امكان از لوازم اوست مؤلف درين رساله به توضيح دوايرى پرداخته است كه مبين مرتبه وجود در اشكال مختلف است . هر دايره چنان كه در مقدمه نيز اشارت دارد مشتمل است بر دو قوس و خطى در وى كه برزخ است بين القوسين و بدينگونه آنچه را صوفيه قوس صعودى و نزولى مراتب وجود مىگويند توضيح و توجيه مىكند ، احمد رشتى در تفسير جام جهاننما مىگويد ( قوس عبارت از كمان است و كمان را خداى تعالى در كلام مجيد ذكر كرده است كه فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى ببايد دانست كه قاب عبارت از زه كمان است و قوسين عبارت بدانچه گفتيم قاب وحدت است كه برزخ كبرى است و قاب دوم واحد است كه برزخ اصغر است ( القوس قطعه من الدائرة ) و دائره كه برزخ است چنين تعريف كردهاند كه احسن الاشكال شكل مستدير و خط وسطائى كه برزخ است بين الوجوب و الامكان گفته شد كه قاب وحدت است كانه دو كمان است و يك زه و قاب دوم همچنين او ادنى كه واقع شود قاب مختفى مىشود و هر دو قوس يكى مىگردد )