شمس الدين محمد تبريزى مغربى
35
ديوان كامل شمس مغربى ( بانضمام رساله جام جهان نما ) ( فارسى )
مغربى و حروفيه اشاره به اسرار حروف و نقطه در كلام مغربى در پارهاى موارد هست حروفيه و نقطويه در زمان وى به عنوان فرقهاى كه اهل الحاد و صاحب مقالات كفرآميز بودهاند مورد تعقيب واقع مىشدند چنان كه فضل اللّه حروفى 1 * در همين ايام به امر تيمور به دست پسرش ميران شاه كشته شد اما آنگونه كه در كلام مغربى به حروف و نقطه اشاره هست ربطى به اين فرقه ندارد و ظاهرا مأخوذ است از تعليم ابن 2 * عربى در باب حروف و غير از ابن عربى كسانى امثال عين القضاة 3 * و سعد الدين حموى 4 * هم به رموز مربوط به حروف و نقطه اشارت دارند و حتى شبسترى هم در تاويل رموز مربوط به حروف اقوالى دارد . ذيلا اشاراتى را كه در باب حروف در كلام مغربى هست نقل مىكنيم . نقطه را كرد در الف تركيب * داد پيوند كاف را با نون آنجا كه مقر ذات نقطه است * نى كيف پديد هست و نى اين بر عين وجود نقطه آمد * اشكال وجود حرفها غين ز اشكال ميان نقطه و حرف * صد بون پديد گشت و صد بين مغربى در جام جهاننما گويد چون ثانى مرتبه وجود ( عما ) را حرف ب نيز مىگويند در شبى كه اين مسطور صادر مىشد در واقعه ديده شد كه شخصى از كاملى روايت مىكرد كه اگر حرف ب بودى خلق حق را عيان مىديدندى و معنى حرف ب پيش اهل اسرار سبب است و سبب حجاب مسبب است چنان كه دليل كه حجاب است مر مدلول خويش را و بعضى گفتهاند كه بالباء ظهر الوجود و بالنقطة تميز العابد عن المعبود و چنين گفتهاند كه مراد به اين وجود وجود حقيقى باشد به اين معنى كه ثانى مرتبه وجودى است مظهر وجود است پس وجود به دو ظاهر شده باشد 5 * از طرفى حروف الفبا كه ممتد الفند و الف نيز مركب از نقطه با اسماء كلى الهى كه بيست و هشتاند برابر مىداند و براى هر يك از حروف تسبيح و تمجيد و تهليل معتقدند 6 *