و شرح گشادن بود و حق خبر مىدهد كه نور ديدار از پيش گشادن باشد . خلاصهء حاضر : مكاشفات گشايش باشد و مشاهدات نمايش باشد پس مقدمهء نمايش گشايش است كما قال اللّه تعالى « أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ » « 1 » و شرح گشادن بود و خبر مىدهد كه نور ديدار از پس گشادن باشد » . به طورى كه ملاحظه مىشود آيهء منقول در شرح تعرف چاپ هند با مقام تناسب ندارد و در آن سخنى از نور نيست كه با توضيح فارسى شارح سازگار باشد در حالى كه آيهء مذكور در خلاصه مربوط و صحيح به نظر مىرسد هر چند از سورهء انعام نيست . * * * شرح تعرف ج 3 ص 87 : بزرگان چنين گفته‌اند كه هر كس حق تعالى او را سرى دهد و آن سر او آشكارا كند برو زوال آيد هرگز آن را در نيابد . خلاصهء حاضر : بزرگان گفته‌اند كه هر كسى كه مر او را حق تعالى سرى دهد و وى آن سر آشكارا كند آن سر بر وى زوال آيد ، زوالى كه هرگز آن را بيش اندر نيايد . * * * شرح تعرف ج 3 ص 47 : اگر حق تعالى ذره‌اى مرا به من باز گذارد شقاوت نصيب من آيد . خلاصهء حاضر : اگر حق تعالى ذره‌اى مرا به من بازهلد شقاوت نصيب من آيد . * * * شرح تعرف ج 4 ص 29 : آنكه از نفس منفرد است و تنها بىنفس مانده است او از بلاها آگاهى ندارد . از بهر آنكه بلا بر نفس آيد و چون او با نفس نباشد از بلاها چه خبر دارد و ديگر او را لذت مشاهده از سر چنان غلبه كرده باشد كه اگر بلاى هر دو كون بر نفس او نهند خبر ندارد . خلاصهء حاضر : آنكه از نفس منفرد است وى از بلاها آگاهى ندارد از بهر آنكه بلا بر نفس آيد چون از نفس غايب است از بلا چه خبر دارد و نيز مر او را سلطان مشاهدات سر چنان غلبه كرده باشد كه اگر بلاى هر دو كون بر نفس وى نهند خبر ندارد . * * *

--> ( 1 ) - سورهء 39 زمر آيهء 23