محمود بن عثمان

69

مفتاح الهداية و مصباح العناية ( سيرت نامه سيد امين الدين بليانى )

و روز به روز او را تربيت و نصيحت فرمودى . و هر كس در اين راه آمدى درخور او تربيت فرمودى . بعضى به خدمتكارى ؛ و بعضى به خلوت و عزلت و مداومت ذكر . و در جمله ، هر كس كه خدمتكارى در نهاد او بودى و خدمت درويشان صادقانه كردى مقبول نظر شيخ بودى . و شيخ ، قدّس اللّه روحه ، بسيار فرمودى كه درويش بايد كه يك دم فارغ و بىكار ننشيند و پيوسته مشغول بود . بسيار فرمودى كه هرگاه كه از درويشى آزرده و خسته‌خاطر مىشوم به سبب تقصير و كاهلى وى درين كار ، چون آواز ذكر كردن وى مىشنوم كه در آن مداومت مىنمايد ، آن خستگى از خاطر من دفع مىشود ؛ و چون مىبينم كه در خدمتكارى قيام مىنمايد ، ثقل وى از خاطر من برخيزد . و هر كس كه به خدمت شيخ آمدى تا توبه [ كند ] شيخ ، قدّس اللّه روحه ، از چگونگى احوال او بازپرسيدى كه در چه كار بوده است و او را چه نام است . و بودى كه در كارى ناشايسته بودى . و چون او را توبه دادى ، او را نامى بودى كه مناسبى « 1 » فقرا و صلحا نبودى ، آن نام از وى برگرفتى ، و او را نام نهادى كه مناسب درويشان و صالحان بودى . روزى ، يكى به خدمت شيخ آمد و توبه كرد . شيخ ، قدّس اللّه روحه ، از وى پرسيد كه چه نام دارى ؟ گفت : گرز الدين . شيخ فرمود كه از جملهء اوليا و اصفيا هيچ‌كس نديديم و نشنفتيم كه گرز الدين « 2 » نام بوده‌اند . بعد از آن ، فرمود كه تا او را ابراهيم خوانند . و هرگاه كه يكى از حكّام بيامدى و توبه كردى ، شيخ ، قدّس اللّه روحه ، او را بسيار مراعات نمودى و اصحاب را تربيت فرمودى به مراعات وى كردن ، و گفتى اگر يكى ازيشان درين كار ثابت‌قدم شود ، بسيار كس به سبب وى سودمند شوند و از ناشايست بازمانند و راه راست پيش گيرند . روزى يكى از رؤسا به خدمت شيخ آمده بود . بعد از توبه ، او را فرمود كه اگر اندرين كار ثابت‌قدم شوى و شرائط و اركان اين راه به قدم آورى ، همچنان‌كه در ميان عام بزرگ

--> ( 1 ) . كذا فى الاصل . ( 2 ) . چنين نام‌ها در عصر شيخ معمول بوده است . خواجو در ديوان خود ، شخصى به نام الشيخ گرز الدين ابو العباس رومى را مدح گفته است ( ديوان خواجو ، چاپ دوم ، صفحه 157 ) .