محمود بن عثمان
14
مفتاح الهداية و مصباح العناية ( سيرت نامه سيد امين الدين بليانى )
يقينى مىسازد . ولى بسيار محتمل است كه فردوس المرشدية مقدم بر مفتاح نوشته شده باشد . اين كتاب نيز ، مانند فردوس المرشدية ، علاوه بر معرفى يكى از مشايخ صلحا ، شامل اطلاعات مفيدى دربارهء آرا و عقايد صوفيان و نكاتى از تاريخ و جغرافياى كازرون ، و در واقع آيينهء تمامنماى فرهنگ آن ديار است . كتاب فاقد عبارات و جملاتى به لهجهء محلى كازرونى است ؛ و اين نشان مىدهد كه فضاى اجتماعى كازرون در اين قرن با فضاى عصر شيخ ابو اسحاق كاملا متفاوت بوده است . مؤلف در ضمن ذكر حالات و مقامات شيخ الاسلام ، به بيان عقايد و آداب صوفيان مىپردازد و عين عبارات و اصطلاحات عارفان را به كار مىبرد . دربارهء نثر و ويژگىهاى لفظى و معنوى اين كتاب سخن بسيار است . دكتر ايرج افشار نوشتهاند : « مؤلف از زبان فارسى دور است ؛ و حتى در آنجا هم كه در نوشتن آزاد بوده نثرش سليس و روان نيست و اغلب تحت تأثير جملهبندى عربى است . » 18 نثر مفتاح ، ساده و به دور از پيرايههاى لفظى است . وى تنها به بيان مقامات معنوى شيخ توجه دارد و دربند زيبايى عبارات نيست ؛ به همين سبب ، در نوشتهاش گاه شكستگى در جملات و عبارات ديده مىشود ، و اين شكستگى جمله ، انتقال پيام را دشوار مىسازد . واژهها و تركيبات تازه كلمات و تركيبات تازه در مفتاح الهداية فراوان است كه بعضى از آنها در هيچ فرهنگى نيامده ؛ از آن جمله است : - استعمال « معامله » به معنى « كرامت » :