« إنّ الشّيطان يجرى من ابن آدم مجرى الدّم الّا فضيّقوا محاربة بالذّكر « 1 » « و فى رواية بالصّوم « 2 » » و چون سلطان ذكر ظاهر شود هر صفت ذميمه و مانعه كه باشد همه به ظهور سلطان ذكر منفى « 3 » شود و قال اللّه تعالى . « وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ « 4 » » ( 17 - 20 ) ( 29 : 45 ) و ليكن ظهور سلطان ذكر حاصل « 5 » نيايد الّا به شرط مداومت ذكر و حضور به معنى ذكر قال النّبىّ « 6 » صلّى اللّه ( ب ) « 7 » عليه و سلّم . « و داوموا على الذّكر فانّه مفتاح « 8 » الخيرات « 9 » » و فايده ذكر بلا حضور : اگرچه « 10 » تزلزل وجودست گاه‌گاه در نوم به واسطه نورى كه بيند « 11 » به روى فرود مىآيد « 12 » از بالا يا از پيش يا از پس و مىرسد و از غايت ترس بگويد به ضرورت كه : لا إله الّا اللّه . و گاه باشد كه آن نور ديده نشود و در وجود تزلزل پديد آمد ( آ : برگ : 31 الف ) در خواب و در بيدارى نيز « 13 » و ليكن به سعى بليغ در آن كوشد كه البته مداومت ذكر به حضور باشد كه ذكر و دعاى قلب قاسى و لاهى مقبول نباشد ، قال النّبىّ « 14 » صلّى اللّه عليه و سلّم :

--> ( 1 ) قب : صحيح : بخارى ج 2 ، صص 93 ، 319 . مسلم : ج 4 ، ص 1712 . ابن ماجه ، ج 1 ، ص 566 ، ج 2 ، ص 1165 . مشكاة المصابيح ، ص 10 ( عن انس ) . ب : حاشيه برگ 28 الف يعنى به درستى كه شيطان روان مىشود از بنىآدم و محل روان شدن خون‌ها و پس تنگ گردانيد محلهاى جريان او به ذكر گفتن ، ت : الا الذكر . ( 2 ) آ ، ب ، ت : ندارد . ( 3 ) آ : منفع . ( 4 ) قرآن مجيد : 29 ( سورة العنكبوت ) : 45 ، ب . حاشيه برگ 28 ب يعنى هر آيينه ياد كردن شما را بزرگتر و فاضل‌تر است از ياد كردن شما او را و نزد بعضى اهل ظاهر مراد از ذكر اللّه صلاة است يعنى صلاة اكبر است نسبت به طاعات ديگر كما قال فَاسْعَوْا ، إِلى ذِكْرِ اللَّهِ ( 11 - 14 ) ( 62 : 9 ) قرآن مجيد 62 ( سوره جمعه : 9 ) ذكر راست در مقام فنا يعنى ذكر ذات اكبر است از جميع اذكار . ( 5 ) ن : ندارد . گ : به حاصل . ( 6 ) ب : ندارد . ( 7 ) ب : برگ 29 الف . ( 8 ) ل : مفاتيح . ( 9 ) مسند احمد بن حنبل ، ج 3 ، ص 1144 . ( 10 ) آ ، ب : اگرچه . ( 11 ) آ ، ت : مىبيند . ( 12 ) ل ، ن : مىفرود آيد . ( 13 ) ت ، ل : ندارد . ( 14 ) ب ، ل ، ن ، گ : ندارد .