مقدمه تصوف در جامعهء اسلام ، خاص در قلمرو ايران و تحت تاثير آن در خود هند ، يك رنگ مخصوص فكرى و روحانى و مذهبى به خود گرفته كه در هيچ‌يك از مذاهب عالم نظير ندارد - افكار عارفانه و عقايد متصوفانهء اين هر دو كشور در زبان شيرين فارسى مثل يك درياى پرشور و سيل خيرانگيز سرازير شدند و تفرقه و تعصب و تبعيض را از بين بردند - آميختگى با اصول و عقايد نيوپلاتونسم ، فلوتين ، حكمت اشراق ، عقيدهء وحدت وجود ، افكار بودايى و مسيحى و باگتى مخصوص هند با مبادى مذهبى به شكل خاص امتزاج يافتند و تصوف ملجا و پناهگاهى شد براى آنان كه از جمود مراسم ظاهرى و ريا و دروغ و از هرگونه طبقه‌بندى كه اساسش بر دوئى و تفرقه باشد متنفر بودند : رهى جز كعبه و بت‌خانه مىپويم كه مىبينم * گروهى بت‌پرست اينجا و مشتى خودپرست آنجا