قسمى آن است كه : عين ثابتهء بنده و استعداد او تقاضاى آن عنايت كند . و اين عنايت از قبيل فيض مقدّس بود ؛ كه مترتّب است بر اعيان و استعدادات آن . و اين عنايت كه شيخ فرموده : الا انه من جهة العبد عناية [ از قبيل فيض مقدّس است ] بدليل آنكه مىفرمايد : هى من جملة احوال عينه . و قسمى ديگر از عنايت ، آن است كه : ذات الهى - تعالت عظمته - مقتضى آن است ؛ نه عين ثابتهء بنده [ مقتضى آن است ] . و آن را « فيض اقدس » گويند . و فيض اقدس است كه عين ثابته را پيدا مىكند ؛ و او را استعداد مىبخشد . فإنّه ليس فى وسع المخلوق إذا اطلعه اللّه على احوال عيّنه الثّابتة الّتى تقع صورة الوجود عليها ان يطّلع فى هذه الحال على اطّلاع الحقّ على هذه الأعيان الثّابتة فى حال عدمها لأنها بسب ذاتيّة لا صورة لها . فبهذا القدر نقول : إنّ العناية الإلهيّة سبقت لهذا العبد بهذه المساواة فى إفادة العلم . ضمير « فانه » ضمير شأن است . و ضمير در « لأنها » راجع است به « اعيان ثابته » . « فبهذا القدر » اشاره است به تعليل مذكور . « فانه ليس في وسع المخلوق » تعليل آن است كه از پيش گفته شد كه : إلا أنه من جهة العبد عناية من اللّه . يعنى : دليل بر آنكه گفتيم : « علم بنده به عين ثابتهء خود از عنايت حق است با وى » . اين است كه : در وسع مخلوق نيست كه چون حق تعالى او را مطّلع گردانيد بر احوال عين ثابتهء وى : كه در خارج ، كسوت وجود دارد . كه در اين حال اطّلاع او چون اطّلاع حق باشد بر اين اعيان . چرا كه : اطلاع بنده بر آن ، بحسب علم است ؛ و اطلاع حق - جلّ جلاله - بحسب شهود . چرا كه : اين اعيان پيش از آنكه به وجود خارجى موجود شوند ؛ يا به وجود علمى معلوم گردند ، و در فضاى وجود در آيند ، نسب ذاتيّه بودند . يعنى : بمثابت صور ذهنيّه بودند . حق تعالى بر ايشان مطّلع بود بدين نسب « 77 » . و هنوز ايشان را وجود نبود . پس ممكن نباشد

--> ( 77 ) - ن : بود بدين نسبت ( ك ) .